ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٨ - عنصر هدف

كه كشته شدن اين انسان با نيت و انگيزهء مزبور ، اگر چه با آزادى كامل انجام نگرفته است ، ولى داراى ارزشى ما فوق دو نوع پايان دادن به حيات است كه متذكر شديم . ولى در هر حال دست شستن از حيات كه مطلوب مطلق است ، پديدهء كاملا غير عادى و غير طبيعى است كه در مرحلهء دوم از مسير خواسته‌ها و اراده و تشخيص مصالح و مفاسد عبور ميكند و در مرحلهء سوم مبدل به تصميم مى گردد .
عنصر هدف يك قاعدهء ثابت در افكار همهء مردم جوامع در همهء دورانها وجود دارد كه بدون كمترين ترديد مورد پذيرش علمى و عملى عموم انسانها است و آن قاعده عبارت است از « برترى هدف بر وسيله » روان معتدل و عقل سليم اين قاعده را آن چنان مى پذيرد كه تنفس را براى زنده ماندن . يكى از دلايل استحكام اين قاعده ، استثناء ناپذير بودن آن است كه در همهء مراحل و اطوار حيات آدميان ، در جريان است . عمل به قاعدهء مزبور حتى نيازى به آگاهى مشروح بر وسيله بودن يك حقيقت و هدف بودن ديگرى نيز ندارد . بنظر مى رسد پس از آنكه يك موضوع معين هدف قرار گرفت ، و پيگردى موضوعاتى به عنوان وسيله آغاز شد ، همراه با اين پيگردى ، مقايسه و سنجشى قانع كننده ميان ارزش هدف و وسيله نيز آغاز مى گردد ، و در روشنائى نتايجى كه از مقايسه ميان دو ارزش بدست مى آيد ، تكليف وسيله براى وسيله بودن روشن مى گردد . و بهر حال اين ارزيابى چه پيش از تعين موضوع براى هدف بودن صورت بگيرد و چه در همان هنگام تعين ، و خواه در جريان پيگردى از وسايل و خواه پس از همهء اين مراحل بوده باشد ، بالاخره هدفى كه در راه وصول به آن ، بايستى موضوعاتى را به عنوان وسايل انتخاب نمود ، بطور حتم بايد از وسايل برتر بوده باشد . من گمان نميكنم هيچ خردمندى در تاريخ بشرى