ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧ - داستان پيمان شكنان چه ريشه هائى داشته است

پس نتايج آنرا هم خود به عهده بگيريد . اينست معناى آن جمله كه مى فرمايد « و بزرگترين دليلى كه مى آورند بر ضرر خودشان ميباشد » ١٦ ، ١٧ - يرتضعون امّا قد فطمت و يحيون بدعة قد اميتت ( آنان از پستانى مى مكند كه آنانرا از شير خود بريده است و بدعتى را زنده ميكنند كه مرده است ) داستان پيمان شكنان چه ريشه هائى داشته است بعضى از شارحين نهج البلاغه در تفسير دو جمله فوق چنين گمان كرده‌اند كه منظور امير المؤمنين عليه السلام اينست كه پيمان شكنان قضايايى را در داستان قتل عثمان پيش مى كشند و آنها را دستاويزى براى اثبات مدعاى پوچ خود قرار مى دهند ، كهنه شده و از بين رفته‌اند . اين تفسير بنظر صحيح نمى رسد ، زيرا اگر جرمى كه به امير المؤمنين نسبت مى دادند صحيح بود و دلايل و قضايايى را كه پيش مى آوردند ، از نظر منطق اسلامى واقعيت داشت ، گذشت زمان اثرى در مجرم بودن آن حضرت نداشت و همچنين اصطلاح بدعت در بارهء تذكر و تجديد بازگوئى حوادث و رويدادهاى تحقق يافته در داستان عثمان ، صحيح بنظر نمى رسد . بهمين جهت با اطمينان مى توان گفت كه منظور امير المؤمنين عليه السلام از « ام » ( مادر ) سنتها و اخلاق حماقتآميز دوران جاهليت در صلح و جنگ و ادعا و انكار و تعصبات نژادى و فاميلى و غير ذلك ميباشد و همچنين مقصود از بدعت همان امور و تعصبات غير منطقى و احكام جاهلى است كه بر پاكنندگان غائلهء جمل و صفين براه انداخته بودند .
اين استنباط با نظر به محدوديت افرادى از شخصيتهاى صدر اسلام مانند سلمان فارسى و ابو ذر غفارى و عمار بن ياسر و مقداد ، كه مبانى عقايد اسلام در همهء سطوح روانى آنان نفوذ كرده بود ، كاملا صحيح است . و با قطع نظر از اين افراد محدود ، اكثريت چشمگير مردم آن زمان نتوانسته بودند ،