ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٤٩ - نوع يكم - امتيازات اختيارى

با نمودهاى گوناگون ، استعدادهاى متنوع ، قرار گرفتن در مسيرهايى كه حوادث و وقايع مفيد يا مضر موجب تغيير وضع قرار گيرندگان در آن مسيرها ميباشد .
اين امتيازات را مى توان با نظر به منشأ طبيعى و قراردادهاى اجتماعى به دو نوع عمده تقسيم نمود :
نوع يكم - امتيازات اختيارى :
آن دسته از امتيازات را مى گوئيم كه با كار و كوشش بدست آمده است . مانند كوشش براى فرا گرفتن دانش و هنر و مديريتها و به ثمر رسانيدن نبوغ در امور اقتصادى و اجتماعى و سياسى و اخلاقى و مذهبى و جهان بينى و تعليم و تربيتها و غير ذلك . اگر قراردادهاى اجتماعى در بهره بردارى صاحبان امتيازات از امتيازاتى كه به دست آورده‌اند ، عادلانه بوده و موجبات تعدى و تجاوز به حقوق ديگران را فراهم نسازد ، بدون ترديد اخلالى به « حيات معقول » جامعه وارد نمى آورد .
اما چه اندكند انسانهائى كه قدرت و امتيازهاى سود بخش آنانرا در دام خود خواهى نيفكند و وجود آن قدرت و امتياز براى آنان از نظر اشتراك در « حيات معقول » با همهء انسانها مانند عدمش جلوه كند . و چه اندكترند آن انسانها كه با علم به اين كه شخص مفروض قدرت و امتياز را از راه كوشش و مستهلك ساختن سرمايهء حياتش بدست آورده است ، از ديدن آن برترى ، بر حسرت و رشك مبتلا نشوند زيرا قدرت و امتياز ، مطلوب همهء مردم است .
در اين مورد هيچ راهى براى بهداشت روانى شخصى كه فاقد برترى است ، جز اين وجود ندارد كه دو بعد آن برترى را از يكديگر تفكيك نمايد : يكم - بعد اجبارى كه عبارتست از علل طبيعى و ضرورتهاى محيطى و اجتماعى كه دارندهء برترى ، كمترين اختيارى در بدست آوردن آنها نداشته است . اين بعد از نظر منطقى موجب هيچ گونه حسادت و حسرت و خود خورى و تشويش نيست ، زيرا كمترين ارزشى براى دارندهء آن ندارد .
بعد دوم - كارى كه او كرده و عامل حقيقى استناد برترى به دارندهء آن گشته است . اگر ارزش قانونى آدمى با اين بعد پذيرفته نشود ، همهء انسان و