ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٥ - راه از بين بردن يا تقليل بازيگرى ناشى از جبر طبيعت

ما مى توانيم با افزايش معلومات در بارهء عوامل به وجود آورندهء هنرها و تشخيص نمودهاى حقيقى هنرى و زيبائى ، از بازيگريهاى خود در بارهء دو موضوع مزبور تا حد قابل توجه بكاهيم . از طرف ديگر بدست آوردن و تنظيم وسائلى كه مى توانند ابعاد بيشترى از واقعيات را براى ما قابل درك بسازند و مختصات موضع گيرى ما را الغاء كنند ، موفقيت بيشترى در تقليل بازيگرى ناشى از موضعگيرى خاص بدست بياوريم . مانند ميكرسكب و تلسكب و غيره . از آن جمله تنظيم قطب عينى اشياء در موقعيتهاى گوناگون آشنائى صحيحترى با ابعاد واقعيات نصيب ما خواهد كرد . مانند مطالعهء آهن در سرما در حرارتهاى گوناگون ، در حال ذوب ، درماندن زير خاك ، در تماس با آب و غير ذلك و تنظيم قطب ناظر مانند از نزديك ديدن اجسام و از دور ديدن آنها و تماشاى اجسام از ديگر نقاط گوناگون . همچنين تصرفهاى متنوع در واقعيتهاى عينى كه در نتيجهء آنها مى توانيم با استعدادها و امكانات موجوده در واقعيتها آشنائى بيشترى پيدا كنيم . ما با اين فعاليتها مى توانيم تا حدود زيادى از دخالت موضعگيرى و بازيگريهاى خود در شناخت واقعيات بكاهيم و هيچ روش علمى و بينش مكتبى تأثير اين فعاليتها را در تقليل مختصات موضعگيرى در معرفت را نمى تواند منكر شود . اكنون اين مسئله پيش مى آيد كه آيا اين همه فعاليتها براى بدست آوردن شناخت همهء ابعاد واقعيتها بدون كمترين دخالتى از موضعگيرىهاى ما كفايت ميكند ، يا نه پاسخ اين مسئله منفى است بدون اين كه ما را در بارهء معرفتهايى كه به دست مى آوريم ، مردد نموده تزلزلى در منطقى بودن معرفتها ، به وجود بياورد . توضيح اين كه اگر چه ما نمى توانيم ساختمان حواس و خصوصيات فيزيولوژيك مغز را بكلى كنار گذاشته و قدرتى بدست بياوريم كه بدون كمترين دخالتى از قطب درك كننده ، همهء واقعيتها را در همهء شرايط بشناسيم و همچنين اگر چه نمى توانيم مختصات ويژهء وسائلى را كه براى كمك و گسترش معرفت ما ساخته ميشوند ،