ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٤٩ - ايمانى به خدا بياوريم كه مانند ايمان غيب ديدگان باشد و پاك از شرك و شك

( اعراب گفتند ، ما ايمان آورديم به آنان بگو ، شما ايمان نياورده‌ايد ، بلكه شما بگوييد ، ما اسلام آورديم و هنوز ايمان در دلهاى شما داخل نشده است ) اين ابتدايىترين مرحلهء ايمان است كه انسان شهادتين ( شهادت بوحدانيت خدا و رسالت پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم ) بدهد و معاد را بپذيرد و اعمالى را به عنوان تكاليف دينى بطرز ساده انجام بدهد . و همين مقدار از ايمان ابتدايى كه اسلام ناميده مى شود ، انسان را از كفر و شرك نجات مى دهد . مسلم است كه درجات ايمان پس از اين مرحلهء ابتدايى بسيار متفاوت است . درجهء اعلاى ايمان همان است كه امير المؤمنين عليه السلام در اين سخن مباركشان بيان فرموده‌اند كه عبارتست از ايمان مستند به شهود غيبهايى كه پشت پردهء هستى قرار گرفته است . براى توضيح درجات ايمان ، سه موضوع بايد در نظر گرفته شود : موضوع يكم - كيفيت دركى كه در بارهء موضوع مورد ايمان بوجود مى آيد .
اين درك از يك احتمال ضعيف گرفته تا درجهء حق اليقين را شامل مى گردد : به اين معنى كه انسان به عنوان مثال از احتمال وجود معاد تا حق اليقين به معاد كه گويى معاد را در درون خود شهود مى كند مى تواند ايمان داشته باشد . يعنى ايمان مستند به احتمال وجود معاد و ايمان مستند به حق اليقين به وجود معاد . در اين جا يك نكته را متذكر مى شويم كه داراى اهميت است و آن اين است كه ، چنان نيست كه عظمت ايمان با چگونگى درك ، رابطهء مستقيم داشته باشد . زيرا ممكن است يك شخصيت رشد يافته به احتمال معاد بيشتر اهميت بدهد تا يك انسان معمولى كه داراى علم به معاد است .
چون ملاك ترتيب اثر در عقيدهء رشد يافتگان موضوعى است كه احتمال يا علم و يقين به آن متعلق مى گردد . اهميت آن احتمال كه موضوعش ( محتملش ) مبدأ و معاد است ، فوق العاده جدىتر و بالاتر از يقين به اينست كه من فردا صد تومان ( مثلا ) از دست خواهم داد ، زيرا مبدأ و معاد دو موضوعى هستند كه اگر واقعيت داشته باشند با اهميت ترين موضوعات قابل تصور مى باشند .