ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٢ - تلاش و تكاپوى شديد پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم در تعليم و تربيت انسانها و به فعليت رساندن استعدادهاى تكاملى خويشتن

خداوندى بر هدايت و ضلالت مردم نموده‌ايم مناسب مى بينيم كه در اين مبحث نيز بطور مختصر مطلبى را بيان نمائيم . تفاوت ما بين اراده و مشيت خداوند در اين است كه منشأ و يا انگيزهء ارادهء خداوندى ، حكمت بالغهء آن مقام شامخ است كه عالم هستى و جريانات موجود در آنرا بوجود آورده است . ولى مشيت خداوندى چه در صيغهء شاء و چه در صيغهء يشاء عبارتست از اراده اى كه ناشى از بوجود آمدن مقدمه يا مقدمات اختيارى بوسيلهء خود انسانها . بعنوان مثال در مثلى كه خداوند متعال در قرآن در بارهء دو نفر صاحب باغ آورده كه يكى از آن دو كافر و ديگر مؤمن است ، آن صاحب باغ كه كافر است وارد باغ خود مى شود - ( وَدَخَلَ جَنَّتَه وَهُوَ ظالِمٌ لِنَفْسِه قالَ ما أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هذِه أَبَداً . وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلى رَبِّي لأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً ) [١] ( آن كافر داخل در باغ خود شد در حالى كه [ بجهت تكبر ] بخود ظلم كرده بود ، گفت : گمان نمى برم هرگز اين باغ من از بين برود و من گمان نمى كنم قيامتى بر پا شود [ كه اين باغ من رو به فنا برود و اگر چنين شد و قيامتى قائم شد ] و من بسوى پروردگارم برگشتم ، بهتر از آن را در موقعيت وصول به سر نوشت نهائى دريافت خواهم كرد ) * ( قالَ لَه صاحِبُه وَهُوَ يُحاوِرُه أَ كَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا . لكِنَّا هُوَ الله رَبِّي وَلا أُشْرِكُ بِرَبِّي أَحَداً . وَلَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ ما شاءَ الله لا قُوَّةَ إِلَّا بِالله . . . [٢] ( رفيقش در حالى كه با او گفتگو مى كرد به او گفت : آيا بآن خدائى كفر مى ورزى كه ترا از خاك و سپس از نطفه آفريده و سپس ترا به خلقت مردى رسانده است . اما ما ( اعتقاد ما چنين است ) آن خداوند است كه پروردگار من است و من هيچ احدى را به پروردگار خود شريك قرار نمى دهم . آيا

[١] الكهف آيه ٣٥ تا ٣٦
[٢] الكهف آيه ٣٧ تا ٣٩