با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٣ - قيام مسلم بن عقيل

محكوم مى‌ساختند و با تشويق جماعت مذحج به قصر حمله و هانى را آزاد مى‌كردند و آنگاه كوفه را از امويان پليد پاكسازى مى‌نمودند، نام مذحج در تاريخ اسلام به عنوان كسانى كه سرنوشت مسلمانان را تغيير دادند ثبت مى‌شد؛ و تا روز رستاخيز از آنان ياد و ستايش مى‌شد. ولى پايبندى به احترام عرف قبيله‌اى و عافيت‌طلبى، آنان را واداشت تا فرمانبردارى از حجّاج زبيدى را برگزينند- هرچند اين كار با آنچه شايسته‌تر و مهم‌تر بود تعارض داشت- در نتيجه تاريخ براى آنان نقش خوارى و سستى را به ثبت رساند؛ و هركس از نسل‌هاى آينده كه داستان آنان را مى‌شنود آنها را از عمق جان نكوهش مى‌كند و با تمام وجود متنفّر مى‌شود و بيزارى مى‌جويد.

قيام مسلم بن عقيل‌

تحليل حوادث تاريخى كوفه در دوران مسلم بن عقيل و روند حوادث قيام و شكست سريع وى، از همه مقاطع نهضت مبارك حسينى دشوارتر است. اين مقطع حلقه‌هاى مفقوده فراوان دارد. عوامل گوناگون با هم درگير و متداخل‌اند. نقل‌هاى تاريخى مربوط به برخى وقايع مهم اين مقطع آشفته است و علّت‌هاى برخى وقايع مهم ديگر پوشيده است؛ و اين عوامل پژوهنده‌اى را كه درباره روند حوادث مربوط به اين دوران تأمّل مى‌ورزد به ورطه سرگردانى مى‌افكند.

بسيارى از كسانى كه حوادث اين دوره را به رشته تحرير درآورده‌اند- به ويژه پيشينيان- نوشته‌هايشان همانند روايات تاريخى اين دوره آشفته است.