٢- هنگام خروج امام حسين (ع) از مكّه، كسانى كه از مدينه منوّره با ايشان آمده بودند و نيز آنهايى كه در راه مدينه- مكّه به ايشان پيوستند، [٢] با آن حضرت همراه بودند.

به جز مسلم بن عقيل كه حضرت وى را پيش از خود به كوفه فرستاد و نيز سليمان بن رزين كه امام (ع) نامه‌اى به وسيله وى براى رؤساى اخماس [٣] در بصره فرستاد. [٤] همچنين همه افراد مشهورى كه در مكّه به ايشان پيوستند هنگام رفتن به عراق با وى همراه بودند، بجز قيس بن مسهّر صيداوى، عبد الرّحمن بن عبداللّه أرحبى، عمّارة بن عبيداللّه سلولى، كه امام (ع) آنان را همراه مسلم بن عقيل (ع) به كوفه فرستاد. و نيز سعيد بن عبداللّه حنفى و هانى بن هانى، كه حضرت، پيش از فرستادن مسلم به كوفه، نامه نخست خويش را به اينان سپرد تا براى كوفيان ببرند. [٥]

- مفهوم خروج كاروان حسينى از مكّه مكرّمه در سحرگاهان و يا در اوايل بامداد اين نيست كه كار به طور پنهانى و به دور از چشم سلطه اموى و يا مردم بوده باشد، چرا كه آن حضرت تاريخ حركت خويش را در خطبه معروفشان كه طى آن فرمود: «مرگ براى فرزند آدم چونان گردنبندى است بر گردن دختران جوان»، اعلام كرد. حضرت در پايان همين خطبه فرموده است: «هر كس در راه ما آماده جانبازى است و آهنگ رسيدن به لقاى الهى را دارد، با ما حركت كند و من به خواست خداوند بامدادان به راه خواهم افتاد.» [٦] و امام (ع) اين خطبه را نه تنها در ميان يارانش، بلكه در ميان عموم مردم ايراد فرمود. [٧]

[١] ر. ك: التهذيب، ج ٥، ص ٤٣٦، حديث شماره ١٦٢؛ الاستبصار، ج ٢، ص ٣٢٧، حديث شماره ١١٦٠.

[٢] مانند سه شهيد قبيله جُهن كه از «مياه جهينه» به ايشان پيوستند.

[٣] رؤساى قبايل پنجگانه بصره، يعنى عاليه، بكر بن وائل، بنى‌تميم، عبدالقيس، ازد و كنده (ر. ك: لغتنامه دهخدا).

[٤] ر. ك: تاريخ طبرى، ج ٣، ص ٢٧٧؛ الارشاد، ص ١٨٥.

[٥] ر. ك: الارشاد، ص ١٨٥.

[٦] ر. ك: اللهوف، ص ٢٦.

[٧] تنها مورخى كه مى‌گويد امام اين خطبه را در ميان اصحاب ايراد فرموده، شيخ محمد سماوى در كتاب «ابصارالعين»، ص ٢٧ است. البته وى مأخذ اين قول نادر خويش را نقل نكرده است.