با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٧ - آيا اين كوشش جنبه صورى داشت؟!

به مكّه و پس از آن تلاش سركوبگرانه‌اى كه از دست بردن به تازيانه فراتر نرفت، نيز همين بود.

اين تلاش سركوبگرانه، كوششى جدّى براى بازگرداندن امام (ع) به مكّه بود؛ و آن طور كه آقاى قرشى و دكتر ماجد معتقدند، جنبه صورى نداشت و براى دور ساختن امام از مكّه نبود.

٣- شيخ قرشى مى‌گويد: «اين اقدام جنبه صورى داشت و امام (ع) در روز روشن، بدون مقاومت در خور ذكرى بيرون آمد ...» در حالى كه هيچ مأخذ تاريخى را نمى‌شناسيم كه گفته باشد امام (ع) در روز روشن از مكّه بيرون آمده باشد. [١] بيشتر منابع معتبر تاريخى كه متعرّض ساعت خروج امام گشته‌اند، يادآور شده‌اند كه خروج آن حضرت سحرگاهان يا در اوايل بامداد بوده است [٢] و نه در روشنى روز.

چنانچه فرض كنيم امام (ع) در روشنى روز از مكّه خارج شده باشد، باز هم حكومت اموى متعرّض خروج امام از مكّه نمى‌شد، نه آنكه به خروج آن حضرت راغب بود، بلكه مقابله با امام در مكّه به طور جدّ خطر قيام عمومى حاجيان فراوان حاضر در شهر بر ضد حكومت را در پيش داشت؛ و اين موضوعى بود كه حكومت اموى از آن كناره مى‌گرفت و از پى آمدهايش بيمناك بود.

٤- در گفتار دكتر عبدالمنعم ماجد، گذشته از اشتباه اصلى، دو اشتباه ديگر نيز وجود دارد- كه شيخ قرشى نيز با وى در اين باره موافق است- آن دو اشتباه اين‌ها است: ١- او مى‌گويد: «به اعتقاد ما والى يزيد در حجاز، براى جلوگيرى از خروج امام حسين (ع) از

[١] روشن است كه حتى مأخذى كه آقاى قرشى اين معنا را از آن استفاده كرده است يعنى «جواهر المطالب‌فى مناقب الامام علىّ بن ابى‌طالب (ع)» اثر شمس‌الدين ابى البركات (نسخه خطى و از نسخه‌هاى كتابخانه اميرالمؤمنين در نجف اشرف) ننوشته است. كه امام در روشنى روز خارج شد. بلكه نوشته است كه امام (ع) آخرين وداع را با مسجدالحرام انجام داد و نماز ظهر را در آن به جا مى‌آورد، آنگاه با آن وداع كرد و بيرون رفت (حياة الامام الحسين بن على (ع)، ج ٣، ص ٥٣) اين خروج، خروج از خانه خدا پس از وداع بود، نه خروج از خود مكّه، دقت كنيد.

[٢] براى مثال: ر. ك اللهوف، ص ٢٧؛ مثير الاحزان، ص ٤١؛ كشف الغمّه، ج ٢، ص ٢٤١.