آنچه که در شبهای گذشته راجع به احادیث بحث می‌کردیم که پیغمبر فرمود آنچه را که از من می‌شنوید به قرآن عرضه بدارید اگر موافق است بپذیرید و اگر مخالف است نه ، خود نوعی نقادی است . حدیثی است که من عین‌ عبارات آن یادم نیست ولی مضمون آن یادم است که ائمه ما آن را از حضرت‌ عیسای مسیح نقل کرده‌اند . تقریبا مضمونش اینست : شما که علم را فرا می‌گیرید ، اساس کار اینست که نقاد باشید یعنی قدرت انتقاد در شما باشد ، کورکورانه تسلیم نشوید ، خواه گوینده صالح باشد و خواه ناصالح . در بین‌ حدیث دارد : " کونوا نقادا " . حدیث دیگر که فی الجمله از آن یادم‌ هست راجع به اصحاب کهف است که داستان آنها در قرآن آمده است : « انهم فتیه آمنوا بربهم و زدناهم هدی و ربطنا علی قلوبهم »[١] . . .
معروف است که اینها صراف بوده‌اند ، صیرفی بوده‌اند . این سخن را به این‌ معنی گرفته‌اند که کار آنها صرافی بوده است . ائمه ما فرموده‌اند که در این نسبت که گفته‌اند اینها صراف طلا و نقره بوده‌اند ، اشتباه شده است .
نه ، کانوا صیارفه الکلام صراف سخن بودند نه صراف طلا و نقره ، یعنی‌ مردمان حکیمی بوده‌اند ، مردمان دانائی بوده‌اند و چون حکیم بوده‌اند وقتی‌ حرفی به آنها عرضه می‌شد ، آن حرف را می‌سنجیدند . تفقه در دین که در این‌ آیه ذکر شده است :« فلولا نفر من کل فرقه منهم طائفه لیتفقهوا فی الدین مستلزم این است که انسان واقعا نقاد باشد و کار نقادی او به آنجا کشیده‌ شود

[١] سوره کهف ، آیه ١٣ و . ١٤