است . اینها دیگر جمود است . این حساب ، حساب آداب است . پس آیا اخلاق با مقتضیات زمان عوض می‌شود ؟ خیر . آیا مقتضیات زمان ، آداب را عوض می‌کند ؟ بله . از جمله آداب یکی هم رسوم میان مردم است . اینها را نه می‌شود گفت‌ خوب است و نه می‌شود گفت بد است . مثلا هر مردمی برای مجالس عروسی یک‌ رسم مخصوصی دارند ، در مجالس میهمانی یک رسم بالخصوصی دارند . جمله‌ دیگری را هم در دیوانی که منسوب به امیرالمؤمنین است ، به ایشان نسبت‌ داده‌اند و آن این است : « بنی اذا کنت فی بلده غریبه فعاشر بادابها » یعنی بچه جان ! اگر در شهری غریب بودی ، به آداب آن شهر معاشرت بکن . اینجا صحبت آداب است . مثلا اگر در یک جا رفتی دیدی جمعیتی ایستاده‌ غذا می‌خورند ، تو هم آنجا بایست غذا بخور . اگر شما در میان عربها بروید ، می‌بینید وقتی می‌خواهند چیزی را تعارف بکنند ، آن را پرت می‌کنند . در اینجا اگر کسی بخواهد میهمانی بدهد باید حتما به اندازه تعداد میهمانان‌ جا داشته باشد ولی آنجا اینطور نیست ، ممکن است جمعیت زیادی را دعوت‌ بکنند در خانه کوچکی ، فقط تا میهمان می‌آید فورا غذای او را می‌دهند و می‌رود . میهمان دیگر می‌آید همینطور . اما در ایران باید حتما تمام‌ میهمانها جمع بشوند ، آنوقت به آنها غذا بدهند . حالا ما اگر به آنجا رفتیم باید مطابق آداب آنها عمل بکنیم ، دیگر آدم نباید تنگ نظری داشته‌ باشد و بگوید من می‌خواهم فقط به آداب خودمان عمل بکنم .