« هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا »[١] . آیا برانسان گذشته است‌ زمانی که هیچ نبوده است ؟ یک چیزی که نام برده بشود نبوده است ؟ ما انسان را از یک نطفه و ماده‌ای آفریده‌ایم که در آن ماده استعدادهای‌ گوناگون وجود دارد و به موجب همان استعدادها ما انسان را مورد آزمایش‌ قرار می‌دهیم و آزادش می‌گذاریم .
آزمایش یعنی چه ؟ آزمایش به چه وسیله ؟ آزمایش به وسیله تکلیف و مسؤولیت . یعنی تکلیف و مسؤولیت به عهده او قرار می‌دهیم و آزادش‌ می‌گذاریم و می‌گوئیم خودت می‌دانی ، این راه است و این چاه ، اگر راه را رفتی به سعادت می‌رسی و اگر به طرف چاه رفتی منحرف شده‌ای و سقوط خواهی‌ کرد . « و جعلناه سمیعا بصیرا »ما انسان را شنوا و بینا قرار دادیم ، سمیع و بصیر قرار دادیم یعنی برای انسان چشم بینا و گوش شنوا قرار دادیم‌ . بعد می‌فرماید : « انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا »راه را به‌ او نشان دادیم، از اینجا دیگر با خود انسان است ، یا شاکر است یا کفور.
انسان تنها موجودی است که یک همچو خلقت عجیبی دارد ، یک همچو سرشت‌ مرکبی دارد . به موجب همین سرشت مرکب است که گاهی پیش می‌رود ، گاهی‌ عقب . به عبارت دیگر انسان زمان خود را می‌سازد ، گاهی زمان خود را خوب‌ می‌کند و گاهی بد ، برخلاف حیوان که ساخته شده زمان و محکوم زمان است .
انسان تا حدودی خالق زمان خویش است و حیوان صددرصد مخلوق زمان خویش‌ است .

[١] سوره دهر ، آیات ١ تا . ٣