چیست ؟ گفتند تکلیف و وظیفه و قانون . یعنی اینکه زندگی انسان زندگی‌ای‌ باشد که او باید در پرتو تکلیف و وظیفه آن را صورت بدهد یعنی برای او وظیفه معین بکنند و او هم بار تکلیف ، بار قانون ، بار مسؤولیت را به‌ دوش بگیرد ، و این همان چیزی است که در غیر انسان وجود ندارد یعنی غیر انسان ، همه مخلوقات و موجودات وظایفی را که انجام می‌دهند بدون تحمل‌ مسؤولیت است ، روی اجبار و الزام است . تنها انسان است که می‌شود برای‌ او قانون طرح کرد و او را مختار و آزاد گذاشت و به او گفت اگر راه‌ سعادت را می‌خواهی طی کنی باید از اینجا بروی و اگر راه بدبختی را می‌خواهی بروی از این طرف ، و در هر حال اختیار با خودت است ، حالا این‌ تو هستی و این راه . این موضوع نامش تکلیف است . مطلبی که تا اینجا عرض کردم یک مطلب مقدماتی بود ، بعد راجع به آن‌ باز هم توضیح خواهم داد . باید اول عرض بکنم که در این شبها راجع به چه موضوعی می‌خواهم صحبت‌ بکنم . حقیقتش اینست که خودم مردد بودم ، و طبع من هم همیشه اینجور است که می‌خواهم موضوعی را عنوان بکنم که مورد احتیاج است و شبهای‌ متوالی در اطراف همان موضوع صحبت بکنم تا آن را حلاجی کرده و حل بکنم ، و از طرف دیگر فکر من همیشه اینست که مسائلی را عنوان بکنم که کمتر درباره آنها فکر و بحث می‌شود . در میان موضوعاتی که به نظر رسید ، یک موضوع بیشتر جلب توجه کرد که‌ درباره آن بحث بکنم و البته اگر ببینم مستمعین