وسط و معتدل را بتوانیم پیدا بکنیم از نظر مسئله مورد نظر خودمان یعنی‌ مسئله انطباق اسلام با مقتضیات زمان بحث می‌کنیم ، تندرویهائی که از ناحیه دشمنان می‌شود و کندرویهائی که از ناحیه دوستان می‌شود . دیشب عرض کردم که در مسئله انطباق با مقتضیات زمان دو جریان مخالف‌ که هر دو غلط بوده است در تاریخ اسلام همیشه وجود داشته است . یک جریان‌ افراطی یعنی دخل و تصرفهای بیجا در دستورهای دینی به واسطه یک خیالات و یک ملاحظات کوچک که ما اسم آنها را جهالت گذاشتیم . جریان دیگری توقف‌ و جمود بیجائی است که برخلاف منظور و روح اسلام است . این جمودها از ناحیه دوستان محتاط بوده است ولی احتیاطهائی که صددرصد برضرر اسلام تمام‌ شده است . احتیاط بچه گانه و کودکانه بوده است . البته یک جریان معتدل‌ هم همیشه وجود داشته است ولی ما برای اینکه جریان معتدل را پیدا بکنیم‌ باید ابتدا این دو جریان افراطی و تفریطی را درست بشناسیم . دیشب دو مثال عرض کردم راجع به دخل و تصرفهای جاهلانه‌ای که در دستورات دینی می‌شود و اسم اینها را هم روشنفکری می‌گذارند . گاهی اسم‌ اینها را اجتهاد می‌گذارند ولی اینها واقعا جهالت است نه اجتهاد . آن‌ جریانها یکی مربوط به کاری بود که خلیفه دوم درباره حی علی خیرالعمل کرد و یکی هم جریان معاصری بود که یکی از رؤسای کشورهای عربی در باب روزه‌ خیلی روی آن اصرار دارد . مثالهای دیگری نیز باید عرض بکنم . وظیفه هر مسلمانی است که در برابر این جریانات