( نه قسم به وجدان ، چون وجدان دربشر همان کاری را می‌کند که میزان در قیامت می‌کند ) . می‌خواهد بگوید که ما یک چنین هادی ملامتگری به بشر داده‌ایم که دقیقا حقیقت را رسیدگی می‌کند ، حقیقت را می‌فهمد .
در جای دیگر می‌فرماید : « و الشمس و ضحیها و القمر اذا تلیها و النهار اذا جلیها و اللیل اذا یغشیها و السماء و ما بنیها و الارض و ما طحیها و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها »[١] در اینجا ده قسم ردیف‌ شده است . در هیچ جای قرآن اینقدر قسم پشت سر هم نیامده است . علامت‌ اهمیت مطلب است . قسم به خورشید و روشنائی قرص خورشید . . . قسم به‌ نفس انسان و آن اعتدالی که در نفس انسان است ، خدا الهام کرده ( به‌ صورت یک الهام فطری ) به نفس انسان کار خوب و کار بدش را . یعنی با الهام الهی خوب و بد را می‌فهمد و لازم نیست که خوب و بد را معلم به‌ انسان بیاموزد ، وجدان انسان به انسان می‌فهماند .
آیه دیگری است که می‌فرماید : « و اوحینا الیهم فعل الخیرات و اقام‌ الصلوه »[٢] ما به این مردم وحی کردیم انجام دادن کارهای خیر را و بپا داشتن نماز را . نفرمود : واوحینا الیهم ان افعلوا الخیرات و اقیموا الصلواه که ما وحی فرستادیم به مردم که کار خوب انجام دهید و نماز را بجا آورید ، بلکه فرمود : « و اوحینا الیهم فعل الخیرات »خود این کار را وحی کردیم به آنها نه امر به

[١] سوره شمس ، آیات ١ تا . ٨ [٢] سوره انبیاء ، آیه . ٧٣