می‌کند . اینها ریشه همه چیز را امور اقتصادی دانسته‌اند یعنی بشر هر چیزی‌ را که خواسته است ، برای منافع اقتصادی خودش خواسته است . و درامور اقتصادی ابزار تولید تغییر می‌کند . عوض شدن ابزار تولید ، اخلاق و وجدان‌ عالی را عوض می‌کند چون همه اینها محصول ابزار تولید است . ریشه این‌ حرف این است .
ولی امروز ثابت شده که این اصل بزرگترین اشتباه و بسیار غلط است .
چون خلاصه حرفشان این است که تمام فعالیتهائی که بشر می‌کند برای شکمش‌ می‌باشد . من در ذهنم همیشه این فکر پیدا می‌شود که این فرنگیها که اینهمه‌ دم از انسانیت می‌زنند ، اعلامیه حقوق بشر برای ما تدوین می‌کنند ، از حیثیت انسانی زن و مرد دم می‌زنند ، اول به ما بگویند اینها بشر را چگونه‌ تعبیر می‌کنند ؟ اگر ما این حرفها را بزنیم درست است چون ما به : « انی‌ جاعل فی الارض خلیفه »[١] معتقدیم ، ما انسان را خلیفه الله تعبیر و تفسیر می‌کنیم : « ما و لقد کرمنا بنی‌آدم »[٢] داریم . تو که عقیده‌ات‌ درباره انسان این است که انسان همه چیز را به خاطر شکمش می‌خواهد ، تو که ریشه [ فعالیت ] انسان را حاجتهای شکمی او می‌دانی ، پس انسانیت‌ چیست ؟ تو که می‌گوئی هنر مولود حاجتهای شکم است ، علم ، اخلاق ، معنویت‌ ، مذهب و عبادت ، مولود حاجتهای شکم است . پس آن مقام انسانیت‌ کجاست ؟ پس انسان چه فرقی با حیوان دارد ؟ نه ، انسان اگر شکم دارد مغز هم دارد ، دل هم دارد . خیلی از کارها را انسان می‌کند نه به خاطر شکم‌

[١] سوره بقره ، آیه . ٣٠ [٢] سوره اسراء ، آیه . ٧٠