پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٤ - شرح و تفسير سرنوشت ظالم آغازگر

و نوعى مجازات و انتقام از خود است.

در حديثى از امام موسى بن جعفر عليه السلام مى‌خوانيم:

«فى رَجُلَيْنِ يَتَسابّانِ فَقالَ:

الْبادي مِنْهُما أَظْلَمُ وَوِزْرُهُ وَوِزْرُ صاحِبِهِ عَلَيْهِ ما لَمْ يَتَعَدَّ الْمَظْلُومُ‌

؛ امام عليه السلام در مورد دو نفر كه به هم دشنام مى‌دادند فرمود: آن كس كه ابتدا كرده ظالم‌تر است و گناه او و گناه نفر ديگر بر اوست مادامى كه مظلوم از حد تعدى نكند». [١]

جمله اخير (ما لَمْ يَتَعَدَّ الْمَظْلُومُ) ممكن است اشاره به آن قسم از سب باشد كه مظلوم در انجام آن مجاز است مثل اين‌كه كسى به ديگرى بگويد: «لعنة الله عليك» و او در جوابش بگويد: «عليك لعنة الله» ولى در همان كتاب‌ اصول كافى‌ و بعضى كتب ديگر به جاى «ما لَمْ يَتَعَدَّ»، «ما لَمْ يَعْتَذِرَ» آمده است‌ [٢] اشاره به اين‌كه اگر شخص دشنام دهنده عذرخواهى كند و از كار خود توبه كرده و جبران نمايد گناه او برداشته مى‌شود. اين نسخه صحيح‌تر به نظر مى‌رسد، زيرا درباره نفر دوم تعبير به «وِزْر» شده كه نشان مى‌دهد او هم گناه‌كار است خواه تعدى كند يا تعدى نكند؛ ولى هرگاه مسئله عذرخواهى پيش آيد مشكل حل مى‌شود. [٣]

درباره ندامت ظالم و عاقبت كار او احاديث ديگرى نيز از معصومان عليهم السلام نقل شده از جمله در حديثى از رسول اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«الظُّلْمُ نَدامَةٌ

؛ ستمگرى پشيمانى است». [٤]

با اين‌كه مى‌دانيم ظلم سبب پشيمانى است ولى به قدرى اين رابطه شديد است كه حضرت فرموده ستمگرى عين پشيمانى است.

در حكمت ٣٤١ خواهد آمد كه امام على بن ابى‌طالب عليه السلام فرموده است:

«يَوْمُ‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ٣٢٢، ح ٣.

[٢]. همان، ص ٣٦٠.

[٣]. بحث بيشتر درباره اين موضوع را مى‌توانيد در كتاب «انوار الفقاهة» در بحث مكاسب محرمه، ص ٢١٤ به بعد مطالعه فرماييد.

[٤]. مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ٩٩.