پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٦٤ - شرح و تفسير تفاوت ميان عدالت و احسان
ظاهر و باطن و احسان را به معناى برترى باطن نسبت به ظاهر دانستهاند. اين تفسير نيز از سوى گروهى عنوان شده كه عدالت مربوط به جنبههاى عملى و احسان مربوط به جنبههاى گفتارى است.
ولى از همه اين تفسيرها بهتر همان است كه در كلام امام عليه السلام آمده كه عدل را به معناى انصاف تفسير فرموده، زيرا رعايت انصاف آن است كه حق كسى را به او بپردازند (و به نظر مىرسد كه اين واژه از ماده «نصف» گرفته شده زيرا هرگاه انسان در حقوق مشترك آن را تنصيف كند رعايت عدالت را به طور كامل كرده است). سپس اين واژه به معناى هرگونه عدالت آمده است.
«احسان» همانگونه كه از مفهوم آن استفاده مىشود، نيكى كردن به ديگران است و اين نيكى همان تفضل است كه امام عليه السلام در كلام بالا فرموده است.
بدون شك برقرار شدن نظم جامعه انسانى بدون عدل و انصاف و احسان و تفضل امكانپذير نيست، زيرا ترك عدالت و انصاف سبب خشم كسانى مىشود كه حقوقشان پايمال شده و طبعا برمىخيزند و نظم جامعه را به هم مىريزند و اى بسا منجر به خونريزىهاى وسيعى گردد.
در مورد «احسان» بسيار مىشود كه تنها با استفاده از اصل عدالت و انصاف مشكلات جامعه حل نمىگردد؛ مثلًا سيل عظيمى آمده و خانههاى فراوانى را ويران كرده و يا زلزله شديدى رخ داده و منجر به ويرانىهاى وسيعى شده است در اينجا نمىتوان تنها با استفاده از حقوق واجب و حتى مالياتهاى معمولى مشكلات را حل كرد. اينجاست كه اصل احسان و تفضل بايد به ميدان آيد و نيكوكاران دامن همت به كمر بزنند، ويرانىها را آباد و ضايعات را جبران و مشكلات ناشى از حوادث را حل كنند.
گاه در يك خانواده نيز مشكلاتى به وجود مىآيد مثلًا شوهر در حادثهاى از دنيا مىرود و اطفال صغير او باقى مىمانند. اينجاست كه بايد افراد فاميل صرف