پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١٣ - شرح و تفسير هفت فضيلت مهم اخلاقى

العبادة

؛ عرض كردند: شيرينى عبادت چيست؟

«قالَ: التَّواضُعُ‌

؛ فرمود: تواضع است». [١]

در بحارالانوار آمده است كه حضرت مسيح عليه السلام مى‌فرمود:

«بِالتَّواضُعِ تُعْمَر الْحِكْمَةُ لا بِالتَّكَبُّرِ وَكَذلِكَ فِى السَّهْلِ يَنْبُتُ الزَّرْعُ لا فِي الْجَبَلِ‌

؛ بوسيله تواضع علم و دانش آباد مى‌شود نه با تكبر، همان‌گونه كه زراعت در زمين نرم و هموار مى‌رويد نه بر كوه‌هاى (بلند)». [٢]

در روايات اسلامى نشانه هايى براى تواضع ذكر شده است؛ از جمله در حديثى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم:

«التَّواضُعُ الرّضا بِالْمَجْلِسِ دُونَ شَرَفِهِ وَأنْ تُسَلّمَ عَلى‌ مَنْ لَقيتَ وَأنْ تَتْرُكَ الْمِراءَ وَإنْ كُنْتَ مُحِقّاً

؛ تواضع آن است كه به كمتر از جايگاه شايسته خود در مجلس قانع باشى و هر كس را ملاقات كردى به او سلام كنى و مشاجره را با ديگران رها سازى، هر چند حق با تو باشد». [٣]

اين سخن را با حديثى از رسول خدا پايان مى‌بريم آنجا كه فرمود:

«إنَّ أحَبَّكُمْ إلَىَّ وَأَقْرَبَكُمْ مِنّي يَوْمَ الْقِيامَةِ مَجْلِساً أَحْسَنُكُمْ خُلُقاً وَأشَدُّكُمْ تَواضُعاً وَإنّ أبْعَدَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنّي الثَّرْثارُونَ وَهُمُ الْمُسْتَكْبِرُونَ‌

؛ محبوب‌ترين شما نزد من و نزديك‌ترين شما به من در روز قيامت كسى است كه از همه اخلاقش بهتر و از همه متواضع‌تر باشد و دورترين شما از من روز قيامت مستكبرانند». [٤]

در پنجمين نكته حكيمانه مى‌فرمايد: «با پذيرش هزينه‌ها (و رنج‌ها ومشكلات) عظمت وسرورى حاصل مى‌گردد»؛

(وَبِاحْتِمَالِ‌الْمُؤَنِ يَجِبُ‌السُّؤْدَدُ)

. «مُؤَن» جمع «مؤنه» به معناى هزينه و «سُؤْدَد» به معناى بزرگى و سرورى است.

[١]. محجة البيضاء، ج ٦، ص ٢٢٢.

[٢]. بحارالانوار، ج ٧٢، ص ١٢١.

[٣]. همان، ج ٧٥، ص ١٧٦.

[٤]. همان، ج ٦٨، ص ٣٨٥، ح ٢٦.