پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٣ - شرح و تفسير مجموعه اندرزهاى گرانبها
پاى در نيايد همان صبر و شكيبايى و استقامت است.
و در مقابل آن جزع و بىتابى است كه امام عليه السلام در هشتمين نكته به آن اشاره كرده مىفرمايد: «جزع و بىتابى به حوادث دردناك زمان كمك مىكند»؛
(وَالْجَزَعُ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ)
. اشاره به اينكه گذشت زمان قواى انسان را تدريجاً تحليل مىدهد و هر نفسى قدمى بهسوى مرگ است؛ ولى جزع و بىتابى سبب تشديد آثار آن مىشود اى بسا عمر هفتاد ساله را به نصف تقليل مىدهد، بنابراين همانگونه كه صبر و شكيبايى با حوادث تلخ مىجنگد و انسان را در برابر آنها استوار مىدارد جزع و بىتابى به كمك آن حوادث مىشتابد و آثار آن را در وجود انسان عميق و عميقتر مىسازد.
در كلام حكمتآميز ١٨٩ اين جمله پرمعنا آمده بود كه مىفرمود:
«مَنْ لَمْ يُنْجِهِ الصَّبْرُ أَهْلَكَهُ الْجَزَعُ
؛ كسى كه صبر و شكيبايى او را نجات ندهد جزع و بىتابى او را هلاك خواهد ساخت».
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم:
«لَوْ لا أَنَّ الصَّبْرَ خُلِقَ قَبْلَ الْبَلاءِ يَتَفَطَّرُ الْمُؤمِنُ كَما تَتَفَطَّرُ الْبيضَةَ عَلَى الصَّفا
؛ اگر صبر و شكيبايى قبل از بلا آفريده نشده بود افراد با ايمان در برابر حوادث ناگوار از هم متلاشى مىشدند همانگونه كه تخممرغ با اصابت به سنگ متلاشى مىشود». [١]
اضافه بر اين آثار مادى كه مترتب بر صبر و جزع مىشود از نظر معنوى نيز هلاكت ديگرى دامنگير افرادى مىكند كه در برابر حوادث بىتابى و جزع مىكنند و آن اينكه اجر آنها را ضايع مىسازد در حالى كه صابران اجر و پاداش فراوانى دارند.
در همين زمينه در روايت پرمعنايى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم:
«إذا دَخَلَ
[١]. من لايحضره الفقيه، ج ١، ص ١٧٥.