پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٢ - شرح و تفسير مجموعه اندرزهاى گرانبها

معناى اتحاد باشد، يا به معناى چشم و يا چشمه، نشان مى‌دهد كه رابطه بسيار نزديكى ميان مشورت و هدايت است. چرا چنين نباشد در حالى كه مشورت عقول ديگران را به عقل انسان مى‌افزايد و انسان از تجارب و اطلاعات ديگران بهره‌ها مى‌گيرد كه بر هيچ كس پوشيده نيست. در بحث‌هاى گذشته نيز كرارا درباره اهميت مشورت و تأكيد قرآن و روايات اسلام بر آن سخن گفته‌ايم.

(به شرح حكمت ١٦١ و ١١٣ و ٥٤ و عهدنامه مالك اشتر (٥٣) و غير آن مراجعه شود).

در ششمين نكته نكته پنجم را به نحو ديگرى تأكيد مى‌كند و مى‌فرمايد: «آن كس كه به رأى خود قناعت كند خويشتن را به خطر افكنده است»؛

(وَقَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْيِهِ)

. زيرا ضريب خطا در يك انسان بسيار زياد است؛ خطاهايى كه گاه آبروى وى را بر باد مى‌دهد، يا اموال انسان را آتش مى‌زند و يا جان او را به خطر مى‌افكند؛ ولى ضريب خطا در كسانى كه اهل مشورتند هر اندازه طرف‌هاى مشورت بيشتر و آگاه‌تر باشند كمتر است. چرا انسان خود را از اين نعمت خداداد كه هزينه‌اى نيز بر دوش او ندارد محروم سازد.

درباره خطرات استبداد به رأى كه تعبير ديگرى از استغناى به رأى است نيز در روايات اسلامى و بحث‌هاى گذشته نهج‌البلاغه مطالب قابل توجهى ذكر شده است (به شرح حكمت ١٦١ از همين كتاب مراجعه شود).

در هفتمين نكته مى‌فرمايد: «صبر با مصائب مى‌جنگد»؛

(وَالصَّبْرُ يُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ)

. «حدثان» به معناى حوادث ناراحت‌كننده و ناگوارى است كه در زندگى انسان خواه ناخواه رخ مى‌دهد و هر كس به نوعى به يك يا چند نمونه از اين حوادث گرفتار است. آنچه مى‌تواند تأثير اين حوادث را بر وجود انسان خنثى كند تا از