پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٣ - شرح و تفسير خزانهدار ديگران بودن

گويا اين سخن را از على عليه السلام گرفته آنجا كه فرمود:

«سُئِلَ أميرُالْمُؤْمِنينَ مَنْ أعْظَمُ النّاسُ حَسْرَةً قالَ مَنْ رَأى‌ مالَهُ في ميزانِ غَيْرِهِ وَأدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ النّارَ وَأدْخَلَ وارِثَهُ بِهِ الْجَنَّةَ

؛ از اميرمؤمنان عليه السلام سؤال كردند چه كسى روز قيامت حسرتش از همه بيشتر است؟ فرمود: كسى كه در آن روز اموال خود را در ميزان اعمال ديگران ببيند كه خدا او را به واسطه آن مال وارد دوزخ كند و ديگرى را (كه هيچ زحمتى را براى آن نكشيده بود براى نيكوكارى‌اش) به سبب آن مال وارد بهشت سازد». [١]

اين نكته شايان توجه است كه مقصود امام عليه السلام از اين سخن آن نيست كه انسان تنها به اندازه تحصيل قوت خود تلاش و فعاليت اقتصادى داشته باشد بلكه به عكس، طبق دستورات اسلام بايد از طرق صحيح بسيار تلاش كرد ولى اموالى را كه جمع‌آورى مى‌كند، اضافه آن را در راه خدا و كارهاى خير و خدمت به بندگانش صرف كند، نه اين‌كه آنها را ذخيره كرده و براى وارثان بگذارد و خودش هيچ بهره‌اى معنوى از آن نبرد.

قرآن مجيد نيز به همين معنا اشاره فرموده آنجا كه مى‌گويد: «وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ»؛ از تو سؤال مى‌كنند چه چيز را انفاق كنند؟ به آنها بگو از مازاد نيازمندى‌هاى خود انفاق كنيد». [٢]

«عفو» در لغت معانى فراوانى دارد؛ از جمله مقدار اضافى مال و نيز بهترين قسمت مال. در حديثى از امام باقر عليه السلام آمده است:

«الْعَفْوُ ما فَضُلَ عَنْ قُوتِ سَنَةٍ؛

عفو چيزى است كه از هزينه سال اضافه بيايد». [٣]

مرحوم علامه مجلسى در بحارالانوار در حديثى از كتاب‌ خصال‌ از اميرمؤمنان على عليه السلام چنين نقل مى‌كند كه شخصى از حاجتمندى‌اش به اميرمؤمنان عليه السلام‌

[١]. بحارالانوار، ج ٧٠، ص ١٤٢.

[٢]. بقره، آيه ٢١٩.

[٣]. مجمع البيان، ذيل آيه مورد بحث.