پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٠ - شرح و تفسير راه رستگارى

خدا دشمن مى‌دارد». [١]

آن‌گاه امام عليه السلام در آخرين و سى و چهارمين توصيه مهم مى‌فرمايد: «از خشم و غضب بپرهيز كه آن لشكرى بزرگ از لشكريان شيطان است. والسلام»؛

(وَاحْذَرِ الْغَضَبَ، فَإِنَّهُ جُنْدٌ عَظِيمٌ مِنْ جُنُودِ إِبْلِيسَ، وَالسَّلَامُ).

تعبير به «لشكر» آن هم با وصف «عظيم» نشان مى‌دهد كه غضب يك عامل معمولى در وجود انسان نيست، بلكه به منزله عوامل متعدد و فوق‌العاده مؤثرى است و به راستى چنين است؛ هنگامى كه انسان خشمگين مى‌شود درهاى قلب خود را به روى لشكر شيطان مى‌گشايد و آنها وارد روح او مى‌شوند و در اين حال روح و جان انسان به منزله كشور اشغال شده‌اى از سوى دشمن است كه هر طرف آثار ويرانى در آن نمايان است. به هنگام غضب نيز مهار عقل برداشته مى‌شود و انسان دست به كارهايى مى‌زند كه هرگز در حال عادى دست نمى‌زد و عيوب پنهانى‌اش در لحظات غضب كاملًا آشكار مى‌گردد.

از اين رو در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است:

«مَنْ كَفَّ غَضَبَهُ سَتَرَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ؛

كسى كه از خشم و غضب خود جلوگيرى كند، خداوند عيوبش را مى‌پوشاند». [٢]

ويرانگرى‌هاى غضب به حدى زياد است كه گاه انسان در آن حال عملى را انجام مى‌دهد كه گاه تا آخر عمر به سبب آن نادم و پشيمان است و گاه به خود لعن و نفرين مى‌كند كه چرا چنين كرد.

در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم:

«إِنَّ هَذَا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا غَضِبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ وَانْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ وَدَخَلَ الشَّيْطَانُ فِيهِ فَإِذَا خَافَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ مِنْ نَفْسِهِ فَلْيَلْزَمِ الْأَرْضَ فَإِنَ‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٨، ص ٥١

[٢]. كافى، ج ٢، ص ٣٠٣، ح ٦