پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٩ - نامه در يك نگاه

٦٧ و من كتاب له عليه‌السلام إلى‌ قُثَمِ بْنِ الْعَبَّاسِ‌ [١] وَهُوَ عامِلُهُ عَلى‌ مَكَّةَ

از نامه‌هاى امام عليه السلام‌

به قثم بن العباس فرماندار مكه است. [٢]

نامه در يك نگاه‌

اين نامه در واقع از سه بخش تشكيل شده است: بخش اوّل دستوراتى است‌

[١]. «قُثَم» در اصل «قاثم» بوده به معناى شخص سخاوتمند و پربخشش (سپس الف آن افتاده و فتحه تبديل به ضم شده است). او فرزند «عباس» و برادر «عبيداللَّه» و «عبداللَّه بن عباس» و طبق بعضى از روايات برادر رضاعى امام حسين عليه السلام است. از افتخارات او اين بود كه آخرين كسى است كه وارد قبر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بعد از رحلت آن حضرت شد و تبرّك جست و طبق روايتى «مغيرة بن شعبة» براى اينكه اين افتخار را به دست آورد هنگامى كه افراد يكى پس از ديگرى از قبر پيغمبر خارج شدند انگشتر خود را در قبر انداخت تا آخرين نفرى باشد كه وارد قبر مى‌شود؛ ولى «قثم» متوجه شد و وارد قبر شد و انگشتر مغيره را به او داد و او آخرين كسى بود كه با جسد پاك پيغمبر وداع كرد. (قاموس الرجال، ج ٨، ص ٥١٥ به نقل از انساب الاشراف). شرح حال او را در جلد نهم ذيل نامه ٣٣ نوشته‌ايم‌

[٢]. سند نامه:

در كتاب مصادر نهج‌البلاغه تنها سند ديگرى كه براى اين نامه ذكر شده همان چيزى است كه قطب راوندى در كتاب فقه القرآن آورده است گرچه مرحوم راوندى (متوفاى ٥٧٣) بعد از مرحوم رضى مى‌زيسته؛ ولى عبارات او در كتاب فقه القرآن تفاوت‌هايى با آنچه در نهج‌البلاغه آمده است دارد كه نشان مى‌دهد از منبع ديگرى گرفته است (مصادر نهج‌البلاغه، ج ٣، ص ٤٦٢)