مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٧٤ - اختيار

زيادتى عمر شد، در لوح محفوظ ثبت شده است آن زيادتى عمر؛ چون علم تابع معلوم است، نه اينكه چون در لوح محفوظ ثبت شده كه چنين خواهد كرد و چنان خواهد شد، به اين جهت آن فعل به اين نحو به عمل مى‌آيد و آن ثمره را مى‌كند؛ زيرا كه علم علّت وجود معلوم نيست.

و ثانياً مى‌گوييم كه: اغلب مردم به محض اينكه مى‌شنوند از مخبر صادق، كه كردن فلان عمل موجب حصول فلان علم است، متقعد آن مى‌شوند و آن آثار را مربوط به آن مؤثّرات مى‌دانند، چنانكه مى‌بينيم كه اغلب مردم اعتقاد به تأثير دعا و صدقه، بلكه بسيارى از تطيّرات و تفألّات دارند و هيچ بار، اين تشكيك و شبهه به خاطر ايشان نمى‌گذرد كه اگر مقدّر است كه خدا عمر يا ولد يا صحّت و شفا عطا كند و در لوح محفوظ ثبت شده، خواهد شد، من چرا دعا كنم و تصدّق كنم، همچنانكه در طاعات و عبادات نمى‌گويند كه: خداى تعالى‌ عبادات را فرموده است كه به جهت آن ما بهشت برويم، اگر مقدّر است بهشت برويم، خواهيم رفت، هر چند طاعت را نكنيم و و اگر مقدّر نيست، نخواهيم رفت، هر چند بكنيم، يا اينكه بگويند كه: حاجت نيست به موعظه واعظها و امر به معروف و نهى از منكر؛ زيرا كه اگر مقدّر است كه ما طاعت و معروف را بجا بياوريم، يا معصيت را ترك كنيم، آن را خواهيم كرد و اين را ترك خواهيم كرد و ثمرات بر آن مترتّب مى‌شود و حاجتى به ترغيب وعّاظ و آمرين به معروف نيست، خصوصاً در وقتى كه اصل تكليف و وجوب آن را دانسته باشند و بنابراين پس فايده عُظمى، همان قيام به وظايف اعمال حسنه و ترك سيّئات خواهد بود و خود آن اعمال، فوايد بسيار بر آنها مترتّب مى‌شود و قطع نظر از حصول مطلوب از آنها، مثلًا دعا كردن عبادت است و اظهار خشوع و تذلّل است كه به سبب آن، كمال و قرب به جهت بنده حاصل مى‌شود، خواه آن مطلبى كه بنده مى‌خواهد مصحلت بنده باشد يا نه و خواه حقّ تعالى‌ مستجاب كند آن دعا را را يا نه، پس همين قدر كه اكثر بندگان از اين لوح فايده مى‌برند، از براى فايده آن كافى است كه بعض‌