مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٤٠٩ - شرح حديث «أنا اللَّه الّذي لا إله إلّاأنا »

حقّ، ان شاء اللَّه تعالى، مذكور مى‌شود.

سيّم: مذهب اشاعره است و مخترع آن، ابوالحسن اشعرى است‌[١] و اكثر سنّيان بر اين مذهب بوده و هستند و اصل دعوى ايشان، آن است كه مى‌گويند: فرقْ ميان حركت دست صحيح و رعشه‌دار هست؛ امّا به اين روش كه دست صحيح، كارى را [كه‌] مى‌كند به قدرت خود مى‌كند و قدرت بنده حاصل مى‌شود با كردن كارى، نه اينكه پيش از كردن كارى باشد، امّا اين قدرت را تأثيرى در كار نيست؛ بلكه هر كارى مى‌شود، به قدرت غالبه الهى و بس و دست رعشه‌دار، قدرت آن را ندارد. پس فرق ميان دست صحيح و دست رعشه‌دار، يافت شد.

مخفى نماند كه اين طايفه، چون مطّلع بر ناخوشى مذهب جهيميّه شدند، ظهور بطلان و ركاكت آن را شنيده‌اند، براى خلاصى از آن قبايح، وضع اين مذهب نموده‌اند و مع هذا، آنچه بر جُهيميّه از قبايح و ناخوشى‌ها لازم مى‌آمد، بر اين طايفه نيز لازم مى‌آيد و به هيچ [وجه‌]، رفع اسناد ظلم و عجز و عدم حكمت از جناب الهى نمى‌تواند شد، براى اينكه قدرتى را كه بنده داشته‌باشد، به هيچ وجه آن قدرت را تأثيرى نباشد؛ بلكه تأثير را قدرت ديگرى مى‌كرده‌باشد، از وقوع تأثيرى كه به قدرت ديگرى باشد، يا از قدرتى كه تأثيرى در آن نباشد؛ چه، تقصير بر بنده لازم مى‌نمايد كه به سبب آن بايدش به جهنّم رفت و اين مذهب، بالمآل، اصل مذهب جهيميّه است و بعضى ديگر از ادلّه بطلان اين نيز مذكور مى‌شود، ان شاء اللَّه تعالى‌.

چهارم، مذهب قاضى باقلانى‌[٢] است كه يكى از سنّيان است و او مى‌گويد كه اصل‌

[١]. ابوالحسن على بن اسماعيل اشعرى( ٢٦٠- ٣٢٤ ق) از نسل ابو موسى اشعرى، مؤسّس مذهب اشاعره وپيشواى اين عقيده كلامى است. او در بصره متولد شد و در اوّل كار بر مذهب معتزلى بود و بعداً از آن مذهب برگشت و مذهب خود را معرّفى نمود و در بغداد از دنيا رفت. مى‌گويند كه عدد مصنّفات وى به سيصد مى‌رسد و از جمله مصنّفاتش:« الرد على المجسّمه»،« مقالات الإسلاميين» و« الإبانة عن أصول الديانة» است( همان، ج ٤، ص ٢٦٣).