مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٧١ - اختيار

جاى آن نوشته مى‌شود كه: عمر او چهل سال است، يا نوشته مى‌شود كه: عمر او شصت سال است؛ و اين به سبب اين است كه مراد از نقش اوّل اين است كه پنجاه سال عمر اوست اگر طاعتى بكند كه باعث طول عمر شود مثل دعا و تصدّق و صله رحم و اگر معصيتى بكند كه موجب نقص عمر شود مثل قطع رحم و ظلم و قسم ناحقّ و امثال آنها و چون آن طاعات از او به عمل آمد، آن نقش محو مى‌شود و شصت سال نوشته مى‌شود و چون اين معاصى و چون آن معاصى به عمل آيد محو مى‌شود و چهل سال نوشته مى‌شود و امّا در لوح محفوظ كه مطابق علم ازلى است، منقوش است آنچه واقعاً خواهد شد، اگر خدا دانسته كه دعا يا تصدّق يا صله رحم خواهد كرد، البتّه شصت سال نوشته شده است و اگر دانست كه قطع رحم خواهد كرد، يا قسم ناحقّ خواهد خورد، چهل سال نوشته است و در آن تغييرى نيست.

و تشبيه كرده‌اند اين را به اينكه طبيب حاذقى بلاتشبيه حكم كند كه: زيد نظر به بنيه و مزاج او بايد چهل سال عمر كند و بعد اتّفاق افتاد كه او مقوّيّات بخورد مثل پاد زهر حيوانى و بعضى مَعاجين و طبيب بعد كه ملاحظه كند حكم كند كه: پنجاه سال عمر مى‌كند، يا اگر قصدهاى بى‌موقع بسيار و مسهلات قويّه بخورد كه بنيه را ضعيف كند، حكم كند كه سى سال عمر مى‌كند؛ نمى‌گويند كه اين طبيب تناقض گفته و همچنين در اين احكام و نقوش الواح كه به امر الهى محو و ثبت مى‌شود، تناقضى نيست؛ چون هر يك از اينها معلّق بر حكمت است كه مقتضى آن است و شايد مراد از بيان وجود اين دو لوح و اصرار ائمّه عليهم السلام در توضيح محو و اثبات و تغيير و تبديل، بيان كمال قدرت و وسعت قدرت الهيّه است كه در هر وقت هرچه خواهد مى‌كند، چنانكه آيه شريفه: «كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ»[١]، دالّ بر آن است و غرض از آن چنانكه جماعتى از محقّقين علماى شيعه اشاره به آن كرده‌اند ردّ بر يهود است و بعضى از اهل سنّت و بعضى از حكما چون يهود گفته‌اند كه: حقّ تعالى‌ هر چه كرده است در روز

[١]. الرحمن( ٥٥): ٢٩.