تبليغ در قرآن - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٤٦
ب: روشهاى غير مستقيم: در اينگونه موارد، گرچه تصريح نمىشود كه پيام از سوى چه مبدأى صادر شده ولى پيام نشانههايى با خود دارد كه به روشنى، مبدأ را نشان مىدهد؛ محتوا و آهنگ پيام، حالت پيامگذار، توان و ظرفيت او و ... مىتواند بهطور ضمنى و تلويحى، مبدأ پيام را معيّن كند؛ در مورد قرآن مىتوان گفت علاوه بر آياتى كه بهطور صريح اعلام مىدارد كه از جانب خداست، بقيه آيات از نظر آهنگ و محتوا يا فصاحت و بلاغت بهگونهاى است كه ترديدى براى مخاطب باقى نمىگذارد كه مبدأ صادر كننده آن، كسى جز خدا نمىتواند باشد، حتى اين ويژگى، آيات قرآن را از سخنان رسا و شيواى پيامبر صلى الله عليه و آله متمايز مىسازد با اينكه هم احاديث پيامبر و هم قرآن با زبان آن حضرت بيان مىشد ولى شنوندگان بهخوبى در مىيافتند كه كدام سخن خدا و كدام سخن پيامبر صلى الله عليه و آله است و اكنون نيز چنين است.
روش ديگر، تكرار فراوان و شيرين اسماى حسناى الهى در سراسر قرآن است بهگونهاى كه كمتر آيهاى يافت مىشود كه يك يا چند نام مقدّس خدا در آن نيامده باشد، همچنين همه سورههاى قرآن- بجز يك مورد- با «بسم الله الرحمن الرحيم» شروع شده است.
روش ديگر تناسب تنگاتنگ اسما و صفات يادشده با محتواى پيام است بهطور مثال؛ اگر محتواى پيام، رحمت و نعمت الهى باشد، نامها و «صفات جمال» خدا را در پى دارد مانند:
«انَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ اصْلَحَ فَانَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ»» هركس از شما كار بدى از روى نادانى كند، سپس توبه و اصلاح (و جبران) نمايد، همانا او بسيار بخشنده و مهربان است.
و اگر محتواى پيام جزا و عذاب خدا باشد، «صفات جلال» الهى در آخر آيه مىآيد مثل:
«وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا ايْدِيَهُما جَزاءً بِما كَسَبا نَكالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ» «٢»