تبليغ در قرآن - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ١٧٢
برداشت مىشود در جدال احسن بايد محورهاى زير را مورد ملاحظه قرار داد:
سخن طرف مقابل را بايد با دليل قانع كننده رد كرد.
اگر طرف مناظره، سخن حقى در لا به لاى گفتارش آورد، آن را بپذيريم.
عذر و بهانه او را برطرف و شبههاش را بزداييم.
او را از نظر استدلال و منطق، خلع سلاح كنيم. «١» ديدگاه قرآن همانطور كه پيشتر ياد كرديم، قرآن مجيد از ميان انواع جدال، تنها به جدال احسن رضايت مىدهد و حتى جدال حسن را به پيروانش پيشنهاد نداده تا چه رسد به جدال بد و مىفرمايد:
«وَ لا تُجادِلُوا اهْلَ الْكِتابِ الَّا بِالَّتى هِىَ احْسَنُ ...» «٢» با اهل كتاب، جز با جدال احسن، مجادله نكنيد.
يعنى در مقام بحث با صاحبان مذاهب بيگانه، هرگز به خود اجازه جدال باطل ندهيد؛ با لسانِ نفى، هرگونه جدالى، غير از جدال احسن را نفى مىكند، زيرا هرگز هدف، وسيله را توجيه نمىكند. بلكه تعديل مىنمايد، چون براى نيل به هدف مقدّس، طىّ صراط مستقيم و منزّه لازم است. «٣» بنابراين، مبلّغ اسلامى، مجاز است كه تنها با جدال احسن، به دعوت پيام الهى بپردازد زيرا همانگونه كه ياد شد، جدال احسن، دردى را دوا نمىكند و حقّى را بر كرسى نمىنشاند و براى دعوت به سوى خدا سودمند نمىافتد و جدال باطل نيز از وسوسه شيطان سرچشمه مىگيرد و هرگز نمىتواند مورد تأييد قرار گيرد. همانگونه كه جدال مخالفان را الهام شيطان دانسته، مىفرمايد: