كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٤١٨ - الف) تعلم مطلق احكام دين

مقدمه واجب، وجوب و لزوم عقلى دارد يا به مناط حكم عقل به قبح تفويت است يا اينكه از باب حكم عقل به وجوب دفع ضرر (عقاب) محتمل است كه مجرد احتمال عقلايى تكليف، مساوق است با احتمال عقاب و عقل مستقل است به لزوم كسب مؤمّن از عقاب، و تا حجتى به دست نياورد معذور نخواهد بود؟

نظر امام راحل در كتاب البيع‌ همين است و مى‌فرمايد:

ففي المقام يمكن أن يقال: إنّ الاشتغال مثلًا بالتجارة[١] التي فيها محرّمات وواجبات، لا يؤمن معه من العقاب، فلابدّ من تركه، ولو أراد الاشتغال بها، يحكم العقل بوجوب التعلّم، ليأمَنَ مِن العقاب، فالوجوب هاهنا، كوجوب الفحص عقلًا عن طعام يريد أكله، ولا يأمن من كونه مسموماً ....[٢]

اين بحث نيز در علم اصول مطرح شده است.

٣. وجوب عينى تعلّم احكام‌

وجوب تعلّم احكام محل ابتلا، از نوع وجوب عينى است و فرا گرفتن احكام مورد ابتلا- به حكم عقل- بر هر فردى واجب است. به همان دليل كه احتمال حرمت يا وجوب مى‌دهد، به دنبال آن احتمال عقاب مى‌آيد و دفع ضرر محتمل و كسب مؤمّن از عقاب و تحصيل حجت عقلى يا شرعى واجب است.

٤. مكفى بودن شناخت تقليدى‌

در باب تعلّم واجب و حرام الهى شناخت تقليد هم كفايت مى‌كند و لزومى ندارد از روى اجتهاد و استنباط باشد، زيرا لزوم معرفت علمى و استدلالى و اجتهادى از منابع و ادلّه تفصيلى براى همه مستلزم عسر شديد و حرج اكيد است كه به قانون نفى عسر و حرج برداشته شده است، و بلكه مستلزم اختلال نظام معاش مردمان است كه قطعاً مرضى شارع مقدس نيست؛ و بلكه براى بسيارى از انسان‌ها مقدور نيست و توان لازم براى كسب ملكه اجتهاد و استنباط را ندارند؛ به‌ويژه در عصر ما كه دامنه علوم پايه و مبادى اجتهاد و مخصوصاً قواعد اصولى، بسيار عميق و گسترده است و بسيارى از

[١]. يعنى اختصاص به تجارت ندارد در غير تجارت هم مطلب همين است.

[٢]. كتاب البيع، ج ٣، ص ٥٨٩.