كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٧٠ - استدلال كاشف الغطاء

٧. استدلال امام راحل در مكاسب محرّمه‌:

عمده واجبات عينى تعيينى از قبيل نماز، روزه، حج و ... علاوه بر اينكه امر مولوى تعبدى دارند و واجب هستند، جنبه دَين بودن در آنها لحاظ شده و همان‌گونه كه ديون و بدهكارى‌هاى انسانى نسبت به انسان ديگر بر عهده بدهكار است و طلبكار، فلان مبلغ را بر ذمّه بدهكار مالك است و هر زمان بخواهد حق دارد مطالبه كند، همين طور واجبات مزبور هم دين الله است بر گردن مكلّفين، و خدا مالك آنها بر ذمّه عبد است و بايد از عهده برآيد. اين مطلب از آيات و روايات همان واجبات قابل استفاده است، مخصوصاً در مورد حج كه هم آيه قرآن تعبيرش واضح است و مى‌فرمايد و للهِ عَلَى النّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا[١] كه كلمه‌ لله‌ و كلمه‌ على الناس‌ ظهور در دَين بودن دارد و خدا از بنده مستطيع يك حج طلبكار است و اين ملك اوست. اين مطلب از بعضى روايات هم استفاده مى‌شود، از جمله دو روايت مرسله در مستدرك‌ كه يكى از دعائم الاسلام نقل شده‌[٢] و ديگرى از تفسير ابو الفتوح رازى‌ كه رسول خدا (ص) به زن خثعمى- از قبيله خثعم- درباره انجام حج به نيابت از پدر كهنسال خود پرسيد كه آيا سودى به حال پدر دارد يا نه؟ حضرت فرمودند:

«رأيت لو كان على أبيك دين فقضيته، أمّا كان يجري؟ قالت: نعم، قال: فدين الله أحقّ».[٣]

كه حضرت صريحاً حج را «دَين الله» ناميده است.

در مورد روزه هم تعبير آيه اين است: كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ‌[٤] كه‌ على‌ ظهور در عهده و ذمه دارد، يعنى علاوه بر وجوب، روزه يك دَين و قرض است از خدا بر ذمّه مكلفين كه بايد از عهده برآيند. در مورد نماز هم تعبير يك آيه چنين است: إِنَّ الصَّلاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَوْقُوتاً.[٥] باز هم تعبير

[١]. آل عمران( ٣): ٩٧.

[٢]. مستدرك الوسائل، ج ٨، ص ٢٦، باب ١٨، ح ١ و ٣.

[٣]. همان.

[٤]. بقره( ٢): ١٨٣.

[٥]. نساء( ٤): ١٠٣.