یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٩

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٢٩

زعموا ان المادة قبل الصورة و الجنس قبل الفصل و لانظام للعالم قبل نظامه و ماهیته الممکن قبل وجوده ... فمنهم من جعل الهیولی وجوداً قبل الصورة ثم البسها الفاعل کسوة الصورة اما ابتداء او لداع دعاه الیه کما ظنه بعض عامة القدماء فقال: ان شیئاً کالنفس وقع له فلتة ان اشتغل بتدبیر الهیولی و تصویرها فلم یحسن التدبیر و التصویر فتدارکها الباری فاحسن تصویرها.

و منهم من قال: ان هذه الاشیاء کانت فی الازل تتحرک لطباعها حرکة غیر منتظمة فاعانها الباری طبیعتها فاخرجها من لانظام الی نظام. و منهم قال: ان القدیم هو الظلمة او الهاویة او خلأ غیر متناه لم یزل ساکناً ثم حرک. و منهم من قال بالخلیط الذی یقول به انکساغورس.

باید رابطه بین مقدمه و نتیجه، مغیی و غایت معلوم گردد که چقدر متفاوت میشود طرز جهان بینی به واسطه اصل غائی.

ب. بنا بر اینکه نظامی باشد آیا عالم یک واحد است، یعنی اینقدر پیوستگی دارد که حکم یک پیکر را دارد و اجزای عالم اعضای یک اندام میباشند یا کثرت واقعی در کار است؟

اگر وحدت است آیا صرفاً وحدت ماشینی است یا وحدت حیاتی و ارگانی است؟ آن وقت تکلیف دعا و استجابت و بدا روشن میشود. رجوع شود به صحیفه دعای ... فلاسفه بحثی دارند تحت عنوان «فی وحدة اله العالم».

ج. در عین قول به اصل علت غائی، باز فرق است بین اینکه کسی به نظام تکامل معتقد باشد یا نباشد. اصل تکامل از شعب و شؤون اصل علت غائی است و عالم را عظیمتر مینمایاند.

د. از نظر کمال و نقص و یا حکیمانه بودن و نبودن ه. از نظر خوبی و بدی، خیر و شر. آیا هستی بهتر است یا نیستی؟ منطق خیام و ابوالعلاء و نقشی از حافظ.

و. از نظر زنده و مرده بودن و اینکه اصل ممات است در عالم و