یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٠ - توکل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٧٠

طبق تفسیر خواجه، فرق متوکل و غیرمتوکل به نحوه دید عالَم است، و توکل بینش را عوض میکند، نظر استقلالی به اشیاء تبدیل میشود به نظر الهی، همانطور که علامه طباطبایی در مقاله ١٤ تمثیلی به اشیاء در آیینه زدهاند. ولی آنطور که ما قبلًا گفتیم در عمل نیز مؤثر است، تنها جبنه فکری و نظری و تغییر نوع جهان بینی ندارد.

٦. در جامع السعادات، جلد ٣، ص ٢٢٦، راجع به اینکه توکل ترک اسباب نیست فصل جالبی دارد، میگوید:

اعلم ان التوکل لایبطل بالاسباب المقطوعة و المظنونة مع ان اللَّه قادر علی اعطاء المطلوب بدون ذلک لان اللَّه سبحانه ربط المسببات بالاسباب و ابی ان یجری الاشیاء الّا بالاسباب و لذا لمّا اهمل الاعرابی بعیره و قال: توکلت علی اللَّه، قال له النبی صلی الله علیه و آله: اعقلها و توکل. و قال الصادق علیه السلام: ا وجب اللَّه لعباده ان یطلبوا منه مقاصدهم بالاسباب التی سبّبها لذلک و امرهم بذلک. و قال اللَّه تعالی: خذوا حذرکم. و قال فی کیفیة صلوة الخوف: و لیأخذوا حذرهم و اسلحتهم. و قال: و اعدوا لهم ما استطعتم من قوة و من رباط الخیل. و قال لموسی: فاسر بعبادی لیلًا. والتحصن باللیل اختفاء عن اعین الاعداء دفعاً للضرر. و فی الاسرائیلیات ان موسی بن عمران علیه السلام اعتل بعلة فدخل علیه بنو اسرائیل فعرفوا علته فقالوا له: لو تداویت بکذا لبرئت.

فقال: لااتداوی حتی یعافینی اللَّه من غیر دواء. فطالت علته، فاوحی اللَّه الیه: و عزتی و جلالی لاابرؤک حتی تتداوی بما ذکروه لک. فقال لهم: داوونی بما ذکرتم. فداووه فبرء فاوجس فی نفسه من ذلک. فاوحی اللَّه تعالی الیه: اردت ان تبطل حکمتی بتوکلک علی؟! فمن اودع العقاقیر منافع الاشیاء غیری؟! و روی ان زاهداً من الزهاد فارق الامصار و اقام فی سفح جبل،