یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٦

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٢٦

میتوان تفسیر کرد. یکی تفسیر بدبینانه که برخی فلاسفه مادی مسلک داشتهاند، یکی تفسیر مبارزه با میلها که شرقیها مثل بودا و مانی و کلبیها داشتهاند. جهان بینی قرآن در باب خلقت اجازه نمیدهد که ما چه درباره خلقت و چه درباره میلها این گونه نظر بدهیم و به امر باطل و زائد معتقد باشیم.

٢١. اولًا بهطور کلی جهان در دیده یک نفر موحد با جهان در دیده یک نفر ماتریالیست یا ثنوی متفاوت است. در میان اصحاب توحید هم فرق است بین توحیدهای گسترش یافته که «هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن»و «الحمدللَّه الذی لم یتخذ ولداً و لم یکن له شریک فی الملک و لم یکن له ولی من الذل ...» و بالاخره آنچه مقتضایش حمد و سپاس است: «الحمدللَّه الذی خلق السموات والارض و جعل الظلمات و النور ثم الذین کفروا بربهم یعدلون» با توحیدهایی که پر است از شرک مثل توحید متکلمین که «لو جاز عدمه ما ضرّ عدمه» و توحید پیرزنی که خداوند را از موجودات بیرون و ناظر و تأسف خور برحال بندگان میبیند.

جهان بینی علی همان جهان بینی قرآن است. از نظر قرآن، حیات سراسر هستی را گرفته: «یسبح للَّه ما فی السموات و ما فی الارض ...»،

«وللَّه یسجد من فی السموات و الارض» (رجوع شود به ورقههای «عبادت تکوینی»). از نظر قرآن نظام شاعر هستی بر حق و به عدل برپاست: «و ما خلقنا السموات و الارض و ما بینهما الّا بالحق». مقصود از «جهان از دیده علی» این است که در عین حال جهان از دیده قرآن و جهان از دیده رسول اکرم را نیز دریابیم. جهان بینی علی و رسول اکرم و قرآن از قبیل جهان بینی ارسطو و افلاطون و سقراط نیست که اگر اندک هم شده تفاوت داشته باشد، بلکه چون مستند است به وحی و الهام همه یکسان است.

٢٢. حاجی سبزواری میگوید: بل جعل القوم اولوا الفطانة- عناصراً کحجر المثانة. ایضاً میگوید: وکل ما هناک حی ناطق- و لجمال اللَّه دوماً شائق.