یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣ - توکل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٢٦٣

جهان چنان حسابی باشد که [١]:

الف. در ترازوی جهان، حق و باطل، اخلاص و سوء نیت، گذشت و نفع پرستی، عدالت و ظلم یکسان نباشد. سنن تشریعی که بشر را مکلف به وظیفه و گذشت میکند و جلوی تمایلات را میگیرد حساب مخصوص در میان سنن تکوینی داشته باشد و جهان خود حامی این سنن تشریعی باشد.

ب. قهراً میان کسی که آرمان مقدس دارد و سعی و کوشش میکند و خلوص نیت دارد با آن که چنین نیست تفاوت باشد.

ج. قهراً در جهان نیروی ذخیرهای باشد برای کمک به چنین افرادی.

د. درنتیجه، اطمینان یک نفر طرفدار حق به اینکه به نتیجه میرسد با یک نفر طرفدار هوای نفس و تابع نفع شخصی درصورتی که به یک مقدار صرف نیرو کردهاند، مساوی نخواهد بود.

٣. خوب، ببینیم آیا منطق قرآن در باب توکل همینطور است که گفتیم، یعنی آیا اولًا معنی توکل این است که انسان با اتکاء به خدا تکلیف و وظیفه خود را انجام دهد و از هیچ چیزی باک نداشته باشد، یا قرآن از آن نوع توکل حمایت کرده است که خدا را نایب بگیر و خودت سر جای خود بنشین؟

قرآن اولًا آن نوع توکل را سخت انتقاد کرده است. از آن جمله در ذمّ یهودیان میگوید که به موسی گفتند: فاذهب انت و ربک فقاتلا انا ههنا قاعدون. در ذمّ دیگران میگوید: و اذا قیل لهم انفقوا مما رزقکم اللَّه قال الذین کفروا للذین امنوا انطعم من لو یشاء اللَّه اطعمه.

ثانیاً همانطور که در دفتر ٣٥ آیات توکل را جمع آوری کردهایم، همه جا در قرآن توکل به این معنی و مفهوم آمده که کوشش