درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٣ - جلسه چهل و سوم

جلسه چهل و سوم

بسم اللَّه الرحمن الرحیم. «و برهانه أن الایجاد متقوم بالوجود متأخر عنه إذ الشیء ...» [١].

برهان اول مرحوم آخوند بر حرکت جوهری در فصل ٢١ تحت عنوان «فی کیفیة ربط المتغیر بالثابت» آمده بود و بحث ما در این فصل درباره برهان دوم ایشان و ایرادهایی بود که حاجی در حاشیه بر این برهان وارد کرده است. عین همین برهان در الشواهد الربوبیه ذکر شده است و حاجی در آنجا هم در حاشیه کم و بیش همین ایرادها را ذکر کرده است. بیان مرحوم آخوند بر این اساس بود که طبیعت، فاعل آثار موجود در مادهای که خودش در آن ماده است نیست به برهانی که توضیح دادیم. حال اگر قبول کردیم که طبیعت فاعل آن آثار نیست و در مثالی که عرض کردیم طبیعت سیب، علت دگرگونیای که در سیب پیدا میشود نیست، این سؤال پیش میآید که این دگرگونیها اگر «معلول» طبیعت سیب نیستند پس چه هستند؟ ایشان تعبیر میکنند که اینها از «لوازم» طبیعت هستند؛ کمیتها، کیفیتها و حرکتهایی که در طبیعت هست لوازم و توابع طبیعتاند مرحوم آخوند از اینجا میخواهد نتیجه بگیرد که چون اینها معلول طبیعت نیستند و