درس‌های اسفار ط-صدرا
(١)
جلسه سی و هفتم
١٣ ص
(٢)
ترکیب خاص جسم از ماده و صورت
١٥ ص
(٣)
دو نوع ترکیب کل از اجزاء
١٦ ص
(٤)
فصل اخیر، تمام حقیقت شی ء
١٨ ص
(٥)
قاعده « شیئیة الشی ء بصورته لا بمادته »
١٩ ص
(٦)
اشکال و پاسخ درباره نحوه بقای ماده
٢٠ ص
(٧)
نقد نحوه استنتاج از یک استدلال معروف
٢٢ ص
(٨)
گریزی به مسئله معاد جسمانی
٢٤ ص
(٩)
جلسه سی و هشتم
٢٧ ص
(١٠)
دو نحو بقای موضوع
٢٨ ص
(١١)
دو دلیل نیازمندی حرکت به موضوع
٢٩ ص
(١٢)
اصالت وجود، وحدت بخش حرکت است
٣٠ ص
(١٣)
احتجاج مرحوم آخوند با قائلین به کون و فساد
٣٢ ص
(١٤)
اشکال در حرکت کمّی
٣٤ ص
(١٥)
روش مرحوم آخوند در بیان مسائل فلسفی
٣٥ ص
(١٦)
چرا « صورةٌ ما » امری اعتباری است؟
٣٦ ص
(١٧)
جلسه سی و نهم
٣٧ ص
(١٨)
راه اول در توجیه بقای موضوع
٣٨ ص
(١٩)
نحوه جزء بودن ماده برای جسم
٣٩ ص
(٢٠)
رابطه ماده با جنس و صورت با فصل
٣٩ ص
(٢١)
اعتبار بشرط لا و اعتبار لابشرط
٤٠ ص
(٢٢)
مثالی از آیت اللَّه بروجردی
٤٢ ص
(٢٣)
راه دوم برای توجیه بقای موضوع
٤٤ ص
(٢٤)
نقدی بر کلیات خمس بر مبنای نظریه « فصل اخیر »
٤٥ ص
(٢٥)
تشکیک تبعی ماهیت
٤٦ ص
(٢٦)
راه سوم برای توجیه بقای موضوع
٤٧ ص
(٢٧)
جلسه چهلم
٤٩ ص
(٢٨)
گریزی به مسئله تشخص
٤٩ ص
(٢٩)
اشکال و جواب
٥١ ص
(٣٠)
نفی استبعاد از موضوع بودن « ماده مع صورةٍ مّا »
٥٢ ص
(٣١)
نکته بسیار اساسی در باب موضوع حرکت
٥٣ ص
(٣٢)
سرّ اهتمام مرحوم آخوند به اثبات موضوع
٥٥ ص
(٣٣)
حرکات جوهری توسطی و قطعی
٥٧ ص
(٣٤)
تصویر رابطه میان حرکات جوهری و عرضی
٥٧ ص
(٣٥)
بحثی درباره اعیا و رعشه
٥٩ ص
(٣٦)
دو نوع طبیعت انسانی
٦١ ص
(٣٧)
جلسه چهل و یکم
٦٥ ص
(٣٨)
نحوه مقهوریت طبیعت برای نفس
٦٦ ص
(٣٩)
فاعلیت بالتسخیر
٦٦ ص
(٤٠)
اشکال شیخ درباره اعیا و رعشه
٦٧ ص
(٤١)
پاسخ مبنایی مرحوم آخوند
٦٨ ص
(٤٢)
تفکیک میان قوای طبیعی مادی
٦٩ ص
(٤٣)
بررسی ایراد حاجی
٧٠ ص
(٤٤)
ارادی بودن همه کارهای طبیعی بدن
٧١ ص
(٤٥)
براهین دیگر بر حرکت جوهری
٧٣ ص
(٤٦)
جلسه چهل و دوم
٧٤ ص
(٤٧)
برهانی بر حرکت جوهری
٧٦ ص
(٤٨)
طبیعت علت اعراض نیست
٧٧ ص
(٤٩)
دو اشکال حاجی بر مرحوم آخوند
٧٩ ص
(٥٠)
جلسه چهل و سوم
٨٣ ص
(٥١)
خلاصه دو ایراد حاجی بر مرحوم آخوند
٨٤ ص
(٥٢)
پاسخ به هر دو ایراد حاجی
٨٦ ص
(٥٣)
مراد از « اتحاد عاقل و معقول » چیست؟
٨٦ ص
(٥٤)
وحدت نفس با قوا و آثار آن
٨٩ ص
(٥٥)
بازگشت به پاسخ ایرادهای حاجی
٩٠ ص
(٥٦)
پاسخ ایراد دوم حاجی
٩١ ص
(٥٧)
بحثی در یکی از مقدمات برهان دوم
٩٢ ص
(٥٨)
نظری دیگر بر ایراد حاجی
٩٣ ص
(٥٩)
برهان سوم بر حرکت جوهری
٩٤ ص
(٦٠)
جلسه چهل و چهارم
٩٧ ص
(٦١)
مروری بر سه برهان گذشته بر حرکت جوهری
٩٧ ص
(٦٢)
دو نظریه درباره مناط تشخص
٩٩ ص
(٦٣)
جزئی بودن غیر از تشخص است
١٠٠ ص
(٦٤)
بحثی تاریخی - تحلیلی درباره رابطه جوهر و عرض
١٠١ ص
(٦٥)
تنها بعضی از اقسام کیف عرض است
١٠٤ ص
(٦٦)
تقریری روشن تر برای برهان سوم
١٠٥ ص
(٦٧)
برهان چهارم بر حرکت جوهری
١٠٧ ص
(٦٨)
جلسه چهل و پنجم
١١٠ ص
(٦٩)
دو نوع تغیر جوهری
١١١ ص
(٧٠)
روابط میان انواع
١١٣ ص
(٧١)
برهان چهارم
١١٤ ص
(٧٢)
برهان پنجم
١١٥ ص
(٧٣)
برهان ششم
١١٧ ص
(٧٤)
برهان هفتم
١١٩ ص
(٧٥)
اشکال و پاسخ
١٢١ ص
(٧٦)
بازگشت به بحث حافظ وحدت در حرکت
١٢٢ ص
(٧٧)
رد استدلال شیخ و دیگران بر اینکه حدوث صور جوهری به سبب حرکت نیست
١٢٥ ص
(٧٨)
جلسه چهل و ششم
١٢٧ ص
(٧٩)
طرح اشکال به دو تقریر
١٢٩ ص
(٨٠)
خلاصه پاسخ به اشکال بقای موضوع
١٣٠ ص
(٨١)
مراد از ماهیت بالقوه
١٣١ ص
(٨٢)
یک دلیل مردود در ابطال حرکت جوهری
١٣٣ ص
(٨٣)
دو اصطلاح « تضاد »
١٣٤ ص
(٨٤)
تأکید بر حرکت در جواهر طبیعی
١٣٧ ص
(٨٥)
جلسه چهل و هفتم
١٣٩ ص
(٨٦)
نفی استبعاد از حرکت جوهری به چهار وجه
١٤٠ ص
(٨٧)
معنای انتزاعی و نسبی بودن حرکت
١٤١ ص
(٨٨)
حرکت محسوس است یا معقول؟
١٤٢ ص
(٨٩)
تجدد، ما به التجدد، متجدد
١٤٣ ص
(٩٠)
برخی نتایج انتزاعی بودن حرکت
١٤٤ ص
(٩١)
دو معنای « ما به التجدد » و وجه آن
١٤٥ ص
(٩٢)
حرکت جوهری در آیات قرآن
١٤٦ ص
(٩٣)
ویژگیهای حرکت وضعی مستدیر
١٥١ ص
(٩٤)
جلسه چهل و هشتم
١٥٣ ص
(٩٥)
توقف حرکت کمّی بر حرکت أینی
١٥٤ ص
(٩٦)
تخلخل و تکاثف
١٥٥ ص
(٩٧)
توقف حرکت کیفی بر حرکت أینی
١٥٧ ص
(٩٨)
توقف حرکت أینی بر حرکت وضعی
١٥٧ ص
(٩٩)
مسئله تخلّل سکون در حرکت راجعه
١٥٧ ص
(١٠٠)
اثبات حرکت وضعی دائمی
١٥٩ ص
(١٠١)
ادوم و اتم و اشرف بودن حرکت وضعی دوری
١٦١ ص
(١٠٢)
فصل 25
٢٥٩ ص
(١٠٣)
بحث و تحصیل
٢٦٤ ص
(١٠٤)
فصل 26
٢٦٦ ص
(١٠٥)
برهان آخر مشرقی
٢٦٧ ص
(١٠٦)
تنبیه تمثیلی
٢٦٨ ص
(١٠٧)
فصل 27
٢٧٠ ص
(١٠٨)
فصل 28
٢٧٥ ص
(١٠٩)
فصل 29
٢٨٤ ص
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص

درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨١ - ادوم و اتم و اشرف بودن حرکت وضعی دوری

اینجا مرحوم آخوند مختصر ذکر کرده، می‌گوید به کتب طبیعیات مراجعه کنید. سه مثال را این طور ذکر می‌کنند. اول می‌گویند شما جسمی را فرض کنید که با یک سرعت معین مسافتی را طی کند. ما همان مثال خودمان را در نظر می‌گیریم: آن جسم اتومبیلی است که مسافت معین میان تهران و قم را با یک سرعت معین طی کرده است و در نتیجه در ظرف و مقدار معینی ـ که ما آن را «دو ساعت» می‌نامیم ـ این مسافت را طی کرده است. می‌گوید پس در اینجا ما یک «امکان» کشف کردیم چون حرکت دیگری در همین مسافت و با همین سرعت می‌تواند وجود داشته باشد و امکان دارد. اگر حرکت دیگری به عین همین سرعت باشد، در همین بین‌الحدینی که اسمش را «دو ساعت» گذاشته‌ایم می‌تواند مثل همان مسافت اوّلی را طی کند. پس اینجا امکان وجود حرکت ١٤٠ کیلومتر با سرعتی مشابه سرعت حرکت اول، در همین امکان ـ یعنی در همین بین‌الحدینی که حرکت اول واقع شد که آن را «دو ساعت» می‌نامیم ـ وجود دارد. پس امکان وقوع حرکتی در این مسافت و با همان سرعت در این بین‌الحدین (دو ساعت) مثل حرکت سابق اکنون هم وجود دارد.

بعد مثال دیگری ذکر می‌کنند: اگر دو اتومبیل با هم از تهران به طرف قم حرکت کنند، یکی با همان سرعت مثال قبل و دیگری با نصف آن سرعت، بعد از دو ساعت اوّلی به قم رسیده و دومی به نصف راه قم رسیده است. اینجا می‌بینیم یک حرکت دیگر با سرعت دیگر، یعنی با نصف آن سرعت، در همان امکان (یعنی در همان بین‌الحدین) نصف آن مسافت را طی کرده. اینجا ما چه می‌فهمیم؟ قدر مسلّمی که ما از مقایسه مثال اول با مثال دوم به دست می‌آوریم این است که آن امکان عین مسافت نیست چون الآن امکان همان امکان است یعنی آن بین‌الحدین همان بین‌الحدین است، مسافت نصف آن مسافت است. همچنین آن امکان یعنی آن حالت بین‌الحدین عین سرعت هم نیست چون سرعت غیر از آن سرعت است. اوّلی سرعتش به گونه‌ای بود که ١٤٠ کیلومتر را در ٢ ساعت طی کرد، دومی با سرعتی رفته است که در این ٢ ساعت ٧٠ کیلومتر را طی کرده است؛ یعنی با سرعت دیگر ولی در همان امکان. امکان یعنی بین‌الحدین در هر دو یکی است، مسافت تغییر کرده سرعت هم تغییر کرده.

مثال سوم: دو حرکت با یک سرعت را در نظر می‌گیریم ولی دو حرکتی که با هم شروع نمی‌شوند. اتومبیل اول ساعت ١٢ از تهران حرکت می‌کند و ساعت ٢ بعد از ظهر به قم می‌رسد. دومی ساعت ١ بعد از ظهر از تهران حرکت می‌کند و ساعت ٢ ]به نیمه راه [