درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٠ - فصل ٢٧

فصل ٢٧

فی هدم ما ذکره الشیخ و غیره من أن الصور الجوهریة لایکون. حدوثها بالحرکة بوجه آخر.

حاصل ما ذکروه کما مر أنّ الصورة لاتقبل الاشتداد و ما لایقبل الاشتداد یکون حدوثها دفعیاً، و ذلک لأنها إن قبلت الاشتداد فإما أن یکون نوعها باقیاً فی وسط الاشتداد أو لایبقی، فإن بقی فالتغیر لم یکن فی الصورة بل فی لوازمها [١]، و إن لم یبق فذلک عدم الصورة لااشتدادها [٢]. ثم لابدّ و أن یحصل عقیبها صورة أخری فتلک الصور المتعاقبه إما أن یکون فیها ما یوجد أکثر من آن واحد أو لایکون، فإن وجد فقد سکنت تلک الحرکة و إن لم یوجد فهناک صور متعاقبة متتالیة آنیة الوجود [٣].

---

[١]. یعنی در جوهر نیست بلکه در اعراض است.[٢]. اگر صورت باقی نیست پس معدوم شده (نه اینکه اشتداد پیدا کرده) و صورت دیگری به جای آن آمده است. اینجاست که بیان شکل دیگری به خود میگیرد.[٣]. یعنی مجموع صورتهایی است که آناً فآناً و هر کدام جدا جدا معدوم شدهاند و این حرکت نیست. این مثل این است که انسانی در اینجا وجود داشته باشد و بعد معدوم شود و انسان دیگری به جای او بیاید و این امر پی در پی تکرار شود. حتی اگر به تعداد غیر متناهی انسان بدین نحو موجود و معدوم شود حرکتی صورت نمیگیرد. حرکت این است که شیء واحد در عین اینکه وحدتش محفوظ است مراتب را طی کند؛ شیء واحد دارای مراتب مختلف باشد نه اینکه یک شیء معدوم شود و شیء دیگر به جای آن بیاید.