درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٣ - ادوم و اتم و اشرف بودن حرکت وضعی دوری

تفصیل بیشتری نداده است. در اینجا کلمه «امکان» به کار رفته است که این کلمه اسباب سؤال شده است. این کلمه از اصطلاحات مرحوم آخوند نیست، از اصطلاحات شیخ و دیگران است. بعدها میان متأخرین راجع به این کلمه «امکان» بحث شده است که این امکان در اینجا آیا اصطلاح معینی است؟ میر سید شریف در تألیفات خودش گفته امکان در اینجا فقط مفهوم امتداد را می‌دهد نه چیز دیگر. خود مرحوم آخوند در شرح هدایه این امکان را با «امرٌ محدودٌ» تفسیر و ترجمه کرده است. حالا چرا این کلمه را به کار برده‌اند، باشد برای وقت دیگری. آنگاه که کمی بیشتر در بحث زمان وارد شویم به این برهان برمی‌گردیم چون بحث زمان را باید خیلی دقیق وارد بشویم و بحث کنیم. از این برهان عجالتآ می‌گذریم[١] .

برهان دوم بر طریقه الهیون است. در اینجا چون آقای طباطبایی حاشیه‌ای دارند مطلبی را عرض بکنم و بعد به این مطلب عود می‌کنیم.

هر چیزی زمانی دارد

یکی از مسائل در باب زمان ـ که در گذشته هم مکرر گفته‌ایم ـ این است که آیا این که

[١] . سؤال : اين كه فرموديد در حركت دو كميت است، كميت مسافتی و كميتی كه زمان می‌ناميم، معنایمشترك است. اين كه ما می‌گوييم...استاد : اين تعبيری است كه ما كرديم، اين برهان اين طور تعبير نمی‌كند. من مخصوصآ اين را به بيانخودمان گفتم كه مطلب روشنتر و واضحتر باشد ولی از بيانی كه آقايان تكيه بر همان كلمه «امكان»كرده‌اند ـ كه ما حالا چون مرحوم آخوند بحث نكرده بحث نكرديم و گذاشتيم كه كمی بحث زمان رابيشتر بخوانيم تا راجع به آن ساده‌تر بشود بحث كرد ـ اين طور استنباط نمی‌شود. بعد روی اين قضيهبحث می‌كنيم.