(فساد در اینجا به معنی «انعدام» است). وقتی آب تبدیل به هوا (بخار آب) و یا هوا تبدیل به آب میشود که قدما به آن قائل بودند و نوعی کون و فساد تلقی میکردند، آیا آن آب به کلی منعدم میشود و از نو هوا به وجود میآید؟ خودتان میگویید وقتی آب تبدیل به هوا میشود هوا به کلی معدوم نمیشود بلکه صورت مائیه معدوم میشود و صورت هوائیه کائن میشود اما ماده باقی است، یعنی همان مادهای که صورت هوائیه را دارد صورت مائیه را میپذیرد و لذا آب فعلی همان هوای سابق است.

حال از شما که میگویید ماده باقی است میپرسیم آیا ماده میتواند بلاصورت باقی باشد؟ خودتان قبول دارید که محال است که ماده یک آن و یک لحظه بلاصورت باشد و تشخص ماده به صورت است و لذا میگویید وقتی یک صورت معدوم شده و یک صورت دیگر میآید ماده در اینجا متشخص است به واحد بالعمومِ صورت، نه به واحد خاص، یعنی ماده در وجود و تشخص خود به «صورةٌ مّا» نیاز دارد نه به صورت مائیه بالخصوص یا صورت هوائیه بالخصوص.

طبق مثال عامیانه معروف، ماده مثل خیمه است که به «عمودٌ مّا» احتیاج دارد نه به عمود خاص. پس شما قبول دارید که در خلال کون و فسادهایی که قائل هستید یک امر باقی مستمر دارید و آن ماده اولی یا هیولای اولی است و تشخص آن به «صورةٌ مّا» است.

حال آنچه شما در باب کون و فساد میگویید ما در باب حرکت میگوییم.

حرکت تغیر تدریجی است و کون و فساد تغیر و انعدام دفعی است. ما میگوییم در حرکت جوهری هم موضوع باقی مستمر، ماده اولی است. اگر بگویید موضوع باید تشخص داشته باشد در حالی که ماده اولی تشخصی ندارد میگوییم تشخصش به «صورةٌ مّا» است. پس «ماده مع صورةٍ مّا» موضوع است. «ما فیه الحرکه» چیست؟باز صورت است. اما موضوع باید غیر از «ما فیه الحرکه» باشد. آیا در اینجا موضوع عین صورت شد؟ میگوییم نه، «ماده مع صورةٍ مّا» موضوع است و در واقع ماده اولی است که در این صور حرکت میکند. ماده اولی به اعتبار اینکه همیشه در ضمن مراتب این صور هست پس «صورةٌ مّا» دارد. ماده اولی به این اعتبار که در تمام این مدت «مع صورةٍ مّا» است، موضوع است و صور متشخصه و مراتب صورت «ما فیه الحرکه» هستند. پس ما در باب حرکت جوهری هم عیناً موضوعی داریم که غیر از «ما فیه الحرکه» است و این موضوع به بیانی که گفتیم