الاتصالی الّتی لا تنافی الشخصیة [١] کما صرَّحوا فی بیان تشخص الحرکة التوسطیة. و قولهم أنّ کل مرتبة من الشدة و الضعف نوع آخر یراد بها مایکون بالفعل متمیزاً عن غیرها فی الوجود [٢] و هذا لاینافی کون السواد عند اشتداده شخصاً واحداً [٣] یکون الأنواع الغیرالمتناهیة فیه بالقوة، و کذا حال الصور فی تبدلها الاتصالی.

ثم إنّ الشیخ أورد حجة أخری غیرهما و بین ضعفها، هی أنّ الجوهر لا ضدَّ له فلایکون فیه حرکة لأنّ الحرکة سلوک من ضدّ إلی ضدّ [٤]، ثم قدح فیها [٥] بأنا إن اعتبرنا فی المتضادین تعاقبهما علی موضوع واحد [٦] فالصورة لا ضد لها، و إن لم یعتبر ذلک بل یکتفی بتعاقبهما علی المحل کان للصورة ضد لأنّ المائیة و الناریة، معنیان وجودیان مشترکان فی محل یتعاقبان علیه و بینهما غایة الخلاف.

[١]. علی البدلِ مورد نظر امثال شیخ با شخصیت تنافی دارد ولی ما میگوییم «به نحو تجدد اتصالی» که منافی شخصیت [و فردیت] نیست.[٢]. میگوید اگر شما شنیدهاید که هر مرتبهای از شدت و ضعف نوع دیگری است و مراتب، انواع مختلف و حتی غیرمتناهی هستند، مقصود این است که انواع، بالقوه غیرمتناهی هستند نه بالفعل. اگر بالفعل بشوند با یکدیگر تباین دارند. معنای اینکه مراتب، بالقوه انواع غیرمتناهی هستند این است که اگر شیء متحرک در هر لحظه از لحظات ساکن شود یک ماهیت بالفعل پیدا میکند و در آنِ بعد اگر ساکن شود ماهیت دیگری پیدا میکند، ولی مادام که سکون پیدا نشده ماهیت بالفعل ندارد.

البته مرحوم آخوند در اینجا به «یراد بها» تعبیر میکند که ظاهرش این است که قدما هم چنین اراده میکردند، در صورتی که فقط خود مرحوم آخوند این چنین اراده میکند و فقط با اصالت وجود هم جور در میآید.

[٣]. به اعتبار وجودش.[٤]. اگر یادتان باشد در بحث تعریف حرکت، بعضی حرکت را به نفس غیریت و به تعبیر دیگر سلوک از غیر به غیر تعریف کردند. تعریف دیگر این بود که حرکت سلوک از ضدی به ضد دیگر است و ما این مطلب را در جاهای مختلف مکرر گفتهایم که اگر مقصود از «ضد» معنی اعم باشد درست است. امروزیها هم حرکت را به همین صورت تعریف میکنند؛ میگویند حرکت عبارت است از سلوک از ضدی به ضد دیگر، ولی با یک وجه خاصی که ضد دوم نفی کننده اولی است، که این بحث فعلًا برای ما مطرح نیست.[٥]. خود شیخ این ایراد را رد کرده است.[٦]. به آن معنایی که در باب اعراض صادق است صورت ضد ندارد ولی لزومی ندارد [مراد از ضد در تعریف حرکت] این گونه اضداد باشد.