ابو بكر بن عبد اللّه بن نفيس روايت كرد از پدرش از رسول-صلّى اللّه عليه و آله- كه او گفت:بهشتهاى فردوس چهار است،دو از سيم است و هرچه در آنجا است از آلات و اوانى از زر است،و دو [١]از زر است و هرچه در او هست از آلات و اوانى از سيم است.

و بعضى [٢]صحابه گفتند:خداى تعالى بهشت فردوس به‌خودى‌خود آفريد.در شبان روزى [٣]بفرمايد تا پنج بار درش بازگشايند،و گويد:

ازدادي طيبا و حسنا لاوليائي، بيفزاى طيب [٤]و حسن،خوشى و نيكويى براى دوستان من.

قتاده گفت:فردوس فاضل‌تر جاست [٥]در بهشت و خوش‌تر و بلندتر.ابو امامه گفت:فردوس سرّۀ بهشت است،يعنى ناف بهشت،يعنى ميانۀ او.كعب الاحبار گفت:از فردوس بلندتر جايى نيست در بهشت،و آن جاى[٩-ر]آنان است كه امربه‌معروف كنند و نهى منكر.

مجاهد گفت:فردوس به لغت روم،بستان باشد.كعب الاحبار گفت:بستانى بود كه در او انگور باشد.ضحّاك گفت:بستانى بود بسيار درخت [٦]گفتند:مرغزار نيكو باشد،و گفتند:جايى باشد كه در او انواع نبات بود و جمعش فراديس بود،و قال أمية:

كانت منازلهم اذ ذاك [٧]ظاهرة فيها الفراديس و الفومان و البصل
خٰالِدِينَ فِيهٰا ،در آنجا هميشه باشند. لاٰ يَبْغُونَ عَنْهٰا حِوَلاً ،از اين [٨]جا طلب تحويل نكنند و تمنّاى آن نكنند كه ازآنجا به دگر جا شوند از حسن و طيب آن جايگاه.و حول مصدر است،چون صغر و كبر و عوج.

قُلْ لَوْ كٰانَ الْبَحْرُ مِدٰاداً ،عبد اللّه عبّاس گفت:سبب نزول آيت آن بود كه جهودان گفتند تو مى‌گويى كه:ما را حكمت داده‌اند و در كتاب تو هست:

[١] .همۀ نسخه بدلها:اوانى،و دو.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:و اوانى و بعضى.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:شبانه روزى.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:خوبى.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:فاضل‌ترين جايى است.

[٦] .آط+و.

[٧] .اساس:اذ كانت،به قياس با نسخۀ آط،و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:آن.