روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤٩ - ترجمه

اين خبرى است كه روايت مى‌كنى يا تو فرومى‌بافى [١]؟و«نسخ»ازالت باشد،و شرح آن [٢]گفته‌ايم. وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ،و خداى-جلّ جلاله-عالم است به افعال و اقوال ايشان،و محكم كار است آنچه كند بر وجه احكام و اتّساق كند به حسب مصلحت.

آنگه بيان كرد غرض او در تمكين شيطان از القا بر وجه وسوسه و ازالت او آن را،گفت: لِيَجْعَلَ مٰا يُلْقِي الشَّيْطٰانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ [٣]،تا كند آنچه شيطان القا كرده بود فتنه و امتحانى و تشديدى تكليف را براى آنان كه در دل بيمارى و نفاق دارند،و آنان كه به كفر سخت‌دل باشند.يعنى اين براى آن كرديم تا تكليف سخت شود بر منافقان و كافران،و خداى را بود كه يك‌بار تكليف سخت كند و يك‌بار سهل،چه غرض از تكليف تعريض [٤]منزلت ثواب است،و هرچه سخت‌تر بود ثواب در او بيشتر باشد.

و وجهى ديگر گفتند در معنى آيت،و آن آن است كه:جعل،به معنى حكم و تسميه باشد،كقولهم:جعلت حسني قبيحا،و كقوله: وَ جَعَلُوا الْمَلاٰئِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبٰادُ الرَّحْمٰنِ إِنٰاثاً [٥]،و معنى آن‌كه:خداى تعالى منسوخ كند آن را كه شيطان القا كرده باشد براى فتنه،چنان كه فتنه را حواله به شيطان بود [٦]،و المعنى:ليجعل اى ليحكم و يسمّى ما القاه الشّيطان فتنة و امتحانا للمنافقين و الكافرين [٧]،و اين وجهى نكو باشد.

و وجهى دگر گفتند،و آن،آن است كه:در آيت حذفى است،و المعنى ليجعل نسخ ما يلقى الشّيطان فتنة للّذين في قلوبهم [٨]،على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه،يعنى تا [٩]نسخ آنچه شيطان فگنده باشد فتنه‌اى كند و امتحانى،براى آن‌كه نفس فعل [١٠]شيطان،خداى فتنه نكند،و اين وجهى قريب است،و آنان كه در دل