فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٩ - متعه حج در كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى

اتمام، كامل كردن عمل است دو امر مى‌باشد:

الف: مواردى در قرآن وجود دارد كه كلمه اتمام به معناى اكمال استعمال شده است؛ مانند اين آيات:

{وإذا ابتلى ابراهيم ربُّه بكلماتٍ فاتمّهنّ؛ } (١٢)

هنگامى كه خداوند، ابراهيم را با وسايل گوناگونى آزمود و او كاملاً از عهده آنها برآمد.

{ثُمّ أتمّوا الصيامَ إلى الليل؛ } (١٣)

سپس روزه را تا شب تكميل كنيد.

{و يَأبَى اللّه‌ُ إلاّ أن يُتمّ نوره و لوكره الكافرون؛ } (١٤)

خدا جز اين نمى‌خواهد كه نور خود را كامل كند، هر چند كافران ناخشنود باشند.

{و يتّم نعمته عليك و على آل يعقوب كما اتمّها على أبويك...؛ } (١٥)

و نعمتش را بر تو و برخاندان يعقوب كامل مى‌كند، همان گونه كه پيش از اين، بر پدرانت ابراهيم و اسحاق كامل كرد.

ب: خداوند فرموده است: {فإن احصرتُم؛ } يعنى اگر باز دارنده‌اى مانع اتمام حج شما باشد، برشماست آنچه را از قربانى فراهم شود ذبح كنيد و از احرام خارج شويد. اين جمله، قرينه بر اين است كه مراد از اتمام، اكمال است و مفسرين هم در تفسير جمله مزبور همين راه را پيموده‌اند. شيخ طوسى گفته است: بر كسى كه اعمال حج را آغاز مى‌كند، واجب است كه آن را به پايان برساند، سپس ايشان اين تفسير را به مجاهد و مبرّد و ابى على جبايى، نسبت داده است. (١٦)