سيد كه بازگشت شوكت و عظمت گذشته اسلام و مسلمانان را آرزو داشت و آن را وجهه همّت خويش قرارداده بود، دست يابى به چنين هدفى را جز با پاى بندى به همان اصول نخستين اسلام ـ كه زمينه ساز تحولاتى شگرف ميان مسلمانان شد ـ و نفى بدعت هايى كه در طول قرن‌هاى متمادى پيرايه‌اى بر آن تعاليم راستين گشته بود و سستى و انحطاط مسلمانان را در پى داشت، نمى‌دانست، از اين رو در ضمن دعوت به اصول و مبانى برخاسته از كتاب و سنّت، به مبارزه با بدعت‌ها و سنّت‌هاى غير دينى، دعوت مى‌كرد. افكار او زمينه ساز نهضت سلفيه در ميان روشنفكران مسلمان گشت و توسط شيخ محمد عبده، رشيد رضا و اخوان المسلمين دنبال گرديد. (٢٨)

«چاره بازگشت مسلمين به عزّت ديرينه، عمل كردن به همان اصول محكم صدر اسلام است. آنچه مسلمين را يكپارچه و همت‌هاى آنان را برانگيخته... و به آنان منزلتى بخشيده كه بر رؤوس امّت‌ها شرافت دارند... تنها دين است كه با اصول قويم و قواعد محكم كه شامل انواع حكمت‌ها و باعث الفت و خواننده محبّت... و متكفل مبانى اجتماعى مورد نياز انسان، و حافظ وجود آن است، معتقدين خود را به جميع فروع مدنيّت ندامى‌كند. اگر اين [اصول محكم صدر اسلام و سنت نبوى [شريعت و آبشخور امّت بوده است و براى چنان اهدافى وارد شده است و از چنين اغراضى صادر گرديده است، پس چه چيزى در اين امّت خلل وارد ساخته و كدامين علّت آن را به سقوط كشانيده؟ كنار گذاردن همان اصول و پشت سر انداختن همان اهداف، و حدوث بدعت هايى كه از دين نمى‌باشد، تنها علّت اين انحطاط است. بدعت هايى كه معتقدان آن، آنها را

(٢٨) نهضت سلفيه در ميان روشنفكران و متفكران بزرگ اهل سنّت تفاوت چشمگيرى با انديشه‌هاى سلفى وهابيّون عربستان دارد. مراجعه شود به: عنايت، حميد، انديشه سياسى در اسلام معاصر، ترجمه بهاء الدين خرمشاهى، ص ١٢٨،انتشارات خوارزمى، چاپ چهارم، تهران، ١٣٨٠.