خلاصه اين كه من كسى را از فقيهان قبل از زمان شهيد ثانى نيافتم كه به تنجيس متنجس جامد تصريح كرده باشد. و اگر بخواهى خودت نيز مى‌توانى به جستجو بپردازى، ولى مطمئنم نه كسى را پيدا مى‌كنى كه صريحاً به تنجيس متنجّس جامد ـ با چند واسطه ـ حكم كرده باشد و نه روايتى را مى‌يابى كه بر آن دلالت نمايد، چون روايات نيز همچون كلمات اصحاب تنها تنجيس متنجس مايع را بيان كرده‌اند. البته اگر در روايات يا كلمات اصحاب هم اطلاقى وجود داشته باشد بدون شك نمى‌توان به آن تمسك كرد، چون در مقام خطاب، قدر متيقن(متنجّس مايع) وجود داشته است(و اطلاق حديث يا كلام اصحاب به آن بر مى‌گردد و فقط شامل آن مى‌شود) و واضح است كه مايع و جامد با هم فرق دارند(و حكم آنها يكى نيست). و همين يك فرق، كافي است كه بگوييم عرفاً و شرعاً در مايع سرايت وجود دارد(ولى در جامد نه) و مردم تمام آبى را كه در آن چرك يا خلطى افتاده باشد پليد مى‌دانند و ظرفي را هم كه آن آب در او بوده پليد مى‌شمارند، ولى اشياء ديگرى را كه با آن ظرف برخورد نمايد پليد نمى‌دانند. البته شارع مقدس نيز در مسأله تنجيس و تطهير مانند روش عرف رفتار مى‌كند، و از همين جا معلوم مى‌شود كه در تحقق تنجيس ملاقات و وجود رطوبت مسرى لازم است. همچنين(با ملاحظه عرف) حكم برخى از مسائل تطهير كه نص خاصى در آنها وارد نشده است مشخص مى‌شود.

از آنچه ذكر شد احتمال اين كه ذكر مايع از باب مثال باشد منتفى شده و باب تنقيح مناط هم بسته مى‌شود. عجيب است كه برخى از علما روايت عيص را دليل بر تعميم گرفته‌اند(و حكم را به متنجس جامد نيز سرايت داده‌اند).

عيص مى‌گويد: از حضرت صادق(ع) پرسيدم: كسى كه بول كند و براى تطهير آب نداشته باشد و با قطعه سنگى خود را خشك نمايد، سپس آلت و ران هايش عرق كند حكمش چيست؟

حضرت فرمود: آنها را بشويد. پرسيدم: كسى كه پس از بول آلتش را با دستش خشك كند و سپس دستش عرق كرده و آن عرق به لباسش برسد، آيا بايد لباسش را بشويد؟ امام صادق(ع) فرمود: نه.