فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠ - پژوهشى در اقسام بانك و احكام آن(٢) آیت الله سيد محسن خرازى
وجود دارد، مطرح شده اين است كه ـ چنان كه از برخى از روايات استفاده مىشود ـ مدلول اين جمله يك حكم تربيتى و اخلاقى است نه حكم كلّى فقهى. در روايت حسين بن ابوالعلاء ـ كه كافى آن را از محمد بن يحيى از عبداللّه بن محمد از على بن حكم از حسين بن ابوالعلاء روايت مىكند ـ چنين آمده است:
قال: قلت لأبى عبداللّه(ع): ما يحلّ للرجل من مال ولده؟ قال(ع): «قوته بغير سرف إذا اضطرّ إليه»، قال: فقلت له: فقول رسول اللّه(ص) للرجل الّذى أتاه فقدّم أباه، فقال له: «أنت و مالك لأبيك؟» فقال: «إنّما جاء بأبيه إلى النبيّ(ص)، فقال: يا رسول اللّه هذا أبي و قد ظلمني ميراثي من أمّي فأخبره الأب أنّه قد أنفقه عليه و على نفسه، فقال: أنت و مالك لأبيك و لم يكن عند الرجل شيء أفكان رسول اللّه يحبس الأب للإبن؟» (١٤)
به امام صادق(ع) گفتم چه چيزى از مال فرزند براى پدرش حلال است؟ فرمودند: غذايش بدون اسراف، آن گاه كه به آن محتاج باشد. به ايشان گفتم؛ پس اين سخن رسول خداچيست كه به فردى كه پدرش را نزد ايشان آورد، فرمودند كه تو و مالت براى پدرت مىباشيد؟ فرمودند كه آن فرد وقتى پدرش را نزد پيامبر اكرم(ص) آورد، گفت: اين پدرم در مورد ارثم از مادرم به من ظلم كرد و پدرش گفت كه من آن را خرج آن فرزند و خودم كردم، در اين جا پيامبر اكرم(ص) فرمودند: تو و مالت براى پدرت مىباشيد؛ زيرا آن مرد ديگر چيزى نداشت، آيا پيامبر اكرم(ص) پدر را براى فرزندش حبس مىكرد؟
اين روايت دلالت مىكند كه اين سخن پيامبر اكرم(ص) «أنت و مالك لأبيك» يك حكم كلّى فقهى نيست، بلكه يك حكم تربيتى و اخلاقى است كه در واقعهاى خاص و براى جلوگيرى از مزاحمت فرزند براى پدرش بيان شده است و معناى چنين حكم اخلاقى اين است كه به فرزند هشدار مىدهد اگر پدرت نبود تو وجود نمىيافتى، پس تو و مالت براى پدرت هستيد، بنابراين نبايد متعرض او شوى، هر چند كه او با تصرف در مالت به تو
(١٤) الكافى، ج٥، ص١٣٦، حديث٦.