صنعت و برترى در قوت و اقتدار، فقط با دين زدايى محقّق شده است. از اين رو، ما در رساله‌اى اثبات كرديم كه دين، اساس مدنيّت و قوام عمران و آبادانى است». (٤٠)

سيد در رساله نيچريه نيز به همين معنا اشاره مى‌كند. (٤١)وى خطاب به متعصبانى كه فراگيرى علوم جديد را بر خلاف ديانت اسلامى مى‌دانند، مى‌گويد:

«چون كلام بدين جا رسيد، مى‌خواهم با هزار تأسف بگويم كه مسلمانان هندوستان ميل حمايت دين يعنى تعصّب دينى را بسيار به نهج بد به كار برده‌اند، زيرا ايشان تعصّب را به سبب سؤ استعمال، به حدى رسانيده‌اند كه موجب بغض علوم و معارف و سبب تنفر از صنايع و بدايع گرديده است و چنان گمان كرده‌اند كه آنچه منسوب به مخالفين ديانت بوده باشد، بايد از روى تعصّب دينى آن را مكروه و مبغوض داشت؛ اگر چه علوم و فنون بوده باشد، و حال اين كه از روى تعصّب دينى بر ايشان واجب بود كه هر جا فضيلتى و كمالى و علمى و معرفتى ببينند، خود را اَحق و اَولى دانسته، در استحصال آن، سعى‌ها و كوشش‌ها به كار برند و نگذارند كه مخالفين ديانت حقه اسلاميه در فضيلتى از فضايل و دركمالى از كمالات بر ايشان سبقت گيرند». (٤٢)

و در جايى ديگر در همين زمينه مى‌گويد:

«آنها كه از علوم و معارف منع مى‌كنند، به زعم خود صيانت ديانت اسلاميه را مى‌نمايند، امّا آنها در حقيقت دشمن ديانت اسلاميه هستند. نزديك‌ترين دين‌ها به علوم و معارف، ديانت اسلاميه است و هيچ منافاتى در ميان علوم و معارف و اساس ديانت اسلاميه نيست. امام غزالى، در كتاب «المنقذ من الضلال» مى‌نويسد: آن كه مى‌گويد: ديانت اسلاميه منافى هندسه و براهين فلسفه و

(٤٠) همان، ص٤٤٦.
(٤١) مجموعه رسائل و مقالات، ص٢٦ و ٢٧.
(٤٢) همان، ص ١٥١.