«علما... هر كجا يافت شوند، جانى هستند كه در پيكر دين محمد(ص) دميده شده است.... خدا نيابت امام زمان(عج) را به تو اختصاص داده و از ميان طايفه شيعه تو را برگزيده و زمام ملت را از طريق رياست دينى به دستت داده و حفظ حقوق ملّت را به تو واگذار كرده و برطرف ساختن شك و شبهه را از دل مردم، جزء وظايف تو قرار داده؛ چون تو وارث پيغمبرانى، سررشته كارهايى را به دستت سپرده كه سعادت اين جهان و رستگارى آن جهان بدان وابسته است». (١٦)

آثار وى گوياى آن است كه علاقه و اميد فراوانى به علما داشته و آنان را نجات بخش و نماينده اسلام و پناهگاه مسلمين مى‌دانسته است.

او در نامه‌اى به علماى ايران(مثل ميرزاى شيرازى) مى‌نويسد،

«... از مدت‌ها پيش، دولتهاى اروپا با اشتياق و حرص وافرى مى‌خواهند كشور ايران را زير نفوذ خود در آورند. اين‌ها... كوشيده‌اند در نقاط مختلفه كشور براى خود نفوذى توليد نمايند و زمينه حكومت نمودن بر آن جا را فراهم سازند، ولى ضمناً هم مى‌دانند علما فريب شان را نمى‌خورند و در مقابل اراده آنها تسليم نمى‌شوند؛ زيرا كه توده، دل بسته به علما و گوش به فرمان رؤساى دينى است؛ هر چه بگويند مى‌پذيرد و هركجا بايستند در نظر توده، فرمان علما رد شدنى نيست و هر چه بخواهند تغييرپذير نخواهد بود». (١٧)

٢. سيد جمال و اسلام تجدّد گر

برخى سيد را در كنار شخصيّت هايى مانند سرسيد احمد خان هندى، ضياء گوكالپ ترك و شيخ محمد عبده مصرى از نمايندگان شاخص اسلام تجدّد گرا معرفى كرده‌اند:

(١٦) نامه‌ها و اسناد سياسى ـ تاريخى، ص٦١.
(١٧) همان، ص٦٩.