فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥١ - فقه در انديشه احيا گرانه سيد جمال الدين اسد آبادى عزيز اللّه مهريزى - مسعود امامى
«اسلام تجدّد گرايانه كه كسانى مانند سر سيّد احمد خان هندى، محمد عبده مصرى، ضياء گوكالپ ترك، و سيد جمال الدين اسد آبادى از نمايندگان شاخص آنند:
الف) عقل استدلال گر را نه فقط ابزار كشف و استخراج حقايق كتاب و سنّت مىداند، بلكه منبعى در كنار دو منبع كتاب و سنّت مىانگارد؛ از اين مهمتر، درصدد است كه براى اثبات حجيت و واقع نمايى كتاب و سنّت نيز از عقل استمداد كند؛ از اين گذشته، حتى مىخواهد كه با يافتن اغراض و غايات احكام و تعاليم دينى و مذهبى التزام به آنها را نيز از صرف تعبّد خارج كند و امرى عقلايى جلوه دهد؛ و به محض اين كه اندك تعارضى ميان ظواهر آيات و روايات با يافتههاى عقلى احساس كند، آيات و روايات را از ظاهرشان عدول مىدهد و به تأويل شان دست مىيازد؛ و از اين جهت، عقل گرا و تا آن جا كه مقدور است، آزاد انديش و تعبد گريز است.
ب) بر روح پيام اسلام تأكيد دارد، نه بر ظواهر آن.
ج) تدين را بيش و پيش از هر چيز در اخلاقى زيستن مىبيند، آن هم اخلاقى اين جهانى، انسان گرا يانه....
د) احكام شريعت و فقه را تغييرناپذير نمىداند، بلكه بيشتر آنها را تخته بند زمان، مكان، و اوضاع و احوال اجتماعى و فرهنگى جامعه عرب چهارده قرن پيش مىانگارد و جمود بر آنها را موجب دور شدن از روح پيام جهانى و جاودانى اسلام مىداند... .
هـ) سعى در ايجاد حكومتهاى شريعت مدار و فقه گرا ندارد و معتقد است كه وجود جامعهاى دينى در سايه حكومتى غير دينى(غير دينى نه ضد دينى) نيز ممكن است... .
و) به تكثّر گروى دينى قائل است.
ز) از تكثّر گروى سياسى نيز استقبال مىكند.